مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٦٤٣ - نکته ٢

[ راه ساده ]

علت و معلول

در مقالههای گذشته بیان نمودیم که در نخستین روز که ما بهره از هستی یافته و چشم به روی این جهان پر حادثه و انقلاب باز میکنیم در سر آغاز همانا خود و کارهای داخلی خود (علم و اراده و ...) را مییابیم، و همینکه نسبت میان خود و کارهای خود را سنجیدیم از روی همین نظر از برای کارهای دیگر که به کارهای ما میمانند و در اختیار ما نیستند (معلومات حسی که از راه حس پیش ما میآیند) یک جوهر دیگر که موضوع همان خواص و آثار بوده باشد اثبات مینماییم. این سیاهی و سفیدی را که میبینیم و این گرمی و سردی را که حس میکنیم، این مزه که میچشیم، این بوی که میبوییم و این آواز که میشنویم از آن چیزی است که این خواص را دارد، زیرا این صفات مانند صفت علم و اراده من هستند که بدون من نمیشوند. پس دارنده این خواص چیز دیگری است جز من و کنار از من، زیرا هیچکدام از آنها در اختیار من نیستند و از همین جا به وجود واقعیتی بیرون از خودمان معتقد میشویم (مقاله ٢ و ٥).

از همین جا شالوده قانون کلی علت و معلول ١ ریخته شده و انسان حتم میکند