این تازه همان کهنه است». در ظرف این پندار، تازه و کهنه یکی هستند و این وحدت با مادیت ادراک نمیسازد و البته چنانکه گفته شد این ادراک نسبت به خارج میتواند خطا و پوچ بوده باشد نه پیش خود و در ظرف خود.

این بود خلاصه نظریه مادی بودن حافظه. بر این نظریه چند ایراد مهم وارد است:

الف. اینکه مطابق این نظریه باید هر مفهوم ذهنی را به یک یا چند سلول معین اختصاص بدهیم و این قابل قبول نیست زیرا:

اولًا بدیهی است که هنگام ادراک یا به یاد آوردن یک مفهوم، تنها یک یا چند سلول به کار نمیافتد؛ مثلًا هنگام دیدن چیزی تمام سلولهای باصره به کار میافتد و هنگام دیدن چیز دیگر باز همان سلولها به فعالیت میپردازد، و همچنین هنگام به یاد افتادن یا شنیدن و غیره؛ و نظر به ورود امثال این ایراد است که خود مادیین در صحت این نظریه اظهار تردید کردهاند. دکتر ارانی در پسیکولوژی صفحه ١٠٠ میگوید:

«روح هر وقت میتواند تولید تجسمات کند، مثلًا میتواند یک مرد یا یک سگ را با تمام یا اغلب صفات مجسم نماید. ترتیب تولید این شکل مجسم در روح هنوز به وسائل علمی معین نشده و عقاید مختلفه در این باب موجود است. مثلًا اگر فرض کنیم پس از دیدن یک سگ یک دسته از سلولهای دماغ برای تولید تجسم سگ بدون وجود حیوان مستعد میشوند در این صورت بایستی برای هر شئ یک دسته مخصوص سلول معین شود و این مشکوک است چون عده سلولها برای اشیاء لا تعدّ و لا تحصی کافی نخواهد بود.»

ثانیاً اگر فرض کنیم هنگام دیدن یا شنیدن چیزی یک سلول یا چند سلول معین متأثر میشود و با دیدن یا شنیدن چیز دیگر یک یا چند سلول دیگر، چه علتی دارد که اگر دیدن یا شنیدن همان شئ اول تکرار شد یک عده سلول دیگر متأثر نمیشود و فقط همان سلولهای اولی تهییج میشوند و یادآوری محقق میگردد؟

ب. همان طوری که در بالا اشاره شد یکی از خواص «حافظه» بازشناسی است یعنی تشخیص این خصوصیت که این «یادآوری شده» عین همان اولی است و ادراک فعلی جدید نیست و موهوم و بیمعنا هم نیست، و این با نظریه مادی بودن حافظه سازگار نیست زیرا اگر فرضاً ما مغز را نسبت به ادراکات مانند یک دستگاه ضبط صوت