مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٠٢٧ - پاسخ

و پس از آن در عصر فلسفه این عقیده دینی صورت استدلال به خود گرفت.

تا بالاخره عصر علم (عصر حاضر) خط بطلان به دور همه اینها کشید.

خلاصه اینکه: چنانکه در آغاز پیدایش بشر ابتدائی خبری از دین نبوده و انسان در حال مادّیت میزیسته و سپس زمزمه مذهب بلند شده است، همچنین توحید و یکتاپرستی پس از و ثنیت و ارباب انواع بوده که گویا «سنتز» و تکامل یافته عقیده وثنیت میباشد.

پاسخ

این نظریه تاریخی و اجتماعی را که برخی از دانشمندان ذکر کردهاند و خلاصهاش با بیان دیگر اینکه «دین توحید مولود وثنیت و ارباب انواعپرستی بوده و معلول اقتصاد بشر و نتیجه لازمه انتقال ملوک الطوائفی به امپراطوری بزرگ است» به گواهی آثار وثنی بسیار باستان نمیشود قابل اعتماد دانسته و ناقض نظریه فلسفی ما گرفت زیرا اولًا:

وثنیین پیوسته آثار صنعتی مربوط به خدایان متعدد خود مانند بتها و جز آنها داشته و پس از خود به یادگار گذاشتهاند ولی خداپرستی به معنی یکتاپرستی اثر جسمانی صنعتی ندارد.

و از این روی آثار کهنه و باستانی وثنیین اثبات نمیکند که در آن اعصار یا پیشتر از آن کسانی نبودهاند که خدای منزّه از جسمیت و جسمانیت را بپرستند اگر چه شماره کمی هم داشته باشند، بلکه باریک بینی در مفهوم بت (صنم- وثن) و در نوع قضاوتهای انسانی این نظر را تأیید میکند زیرا ساختن بت پیوسته برای تمثیل و تجسم اوصاف و احوال خدایی است که بت مثال اوست (از قبیل قهر و لطف و مهر و کین).

انسان باستان ربّ النوع دریا و آتش و باد را میپرستیده برای اینکه از قهر و خشم وی ایمن گردد؛ رب النوع را ستایش میکرده برای اینکه از لطف و مهر و برکات وی برخوردار شود، و همچنین در مورد ستارهپرستی و جانورپرستی و انسانپرستی و فرشتهپرستی و ...

تاریخ نقلی از صابئین و غیر آنها این نظر را تأیید مینماید.

و از سوی دیگر پیوسته انسان دستگاه آفرینش را از دستگاه زندگی و به ویژه زندگی اجتماعی خود اندازه گرفته و قیاس میکند.

انسان خدای جهان را مانند خداوندگار و شهریار یک آبادی میپندارد و هم