مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٠٠٢ - تنبیه و تذکر

تنبیه و تذکر

مادیین در زمینه بحث گذشته سخنان بیپایه بسیاری گفتهاند و ما در مقالههای گذشته به همه آنها پاسخ دادهایم.

و اگر سخنان ایشان تحلیل شود روشن خواهد شد که همه اشکالات آنها ناشی از سوء فهم است. اشکال کنندگان بالاخره در فهم یکی از مقدمات برهان لنگ میباشند:

(١). مانند کسانی که ارتباط اجزاء جهان را فراموش نموده گفتهاند:

«جهان در حقیقت مجموعهای است از متفرّقات که هر یک از آنها علتی مادی داشته و دارد و این سلسلههای متفرقه پهلوی هم قرار گرفته و تا لانهایت پیش میروند.»

اشکال کننده فراموش کرده که جهان یک واحد است و چنانکه گذشت حادث و نیازمند به علت میباشد.

(٢). و مانند کسانی که ارتباط اجزاء جهان را حفظ کردهاند ولی از اینکه این ارتباط سرانجام مستلزم به وجود آمدن یک واحد واقعی خواهد بود غفلت ورزیده گفتهاند:

«نیازی که هر پدیدهای به علت پیدا میکند با پدیده دیگر تأمین میشود. نیاز تخم مرغ با مرغ رفع میشود و نیاز مرغ با تخم مرغ و همچنین ... دیگر نیازی به علتی بیرون از جهان نیست.»

اینان این نکته را نرسیدهاند- و یا نخواستهاند برسند- که: جهان با رابطه وجودی خود یک واحد نیازمندی را تشکیل میدهد و این نیاز با چیزی بیرون از جهان باید رفع شود.

(٣). و مانند کسانی که به نظریه حرکت عمومی (عرضی یا جوهری) پی نبردهاند و نظریه فلسفی لزوم مرجّح را (ممکن در وجود خود مرجّح میخواهد) نیز درست تعقل نکرده گفتهاند:

«ماده جهان، قدیم است و در وجود خود نیازمند به علت نمیباشد و صور و ترکیبات ماده و خواص آنها نیز مستند به ماده میباشد نه به علت دیگری.»

اینان از نتایج نظریه حرکت عمومی بیخبرند. هر مادهای که زاییده تراکم شماره زیادی انرژی میباشد (بنا به حرکت عمومی فیزیکی) هرگز نمیتواند قدیم بوده باشد، و همچنین اگر ماده مساوی حرکت بوده باشد هرگز نام «ثبات» و «دوام»