فکر انجام دهد باید صور ادراکی افعال خود را به اقتضای قوای فعاله خود داشته باشد و چون افعال وی تعلق به ماده دارد باید تصور علمیه موادی را که متعلّق افعال وی میباشد داشته باشد و باید روابط خود را با آنها بداند و اتفاقاً تجربه نیز همین حدس را تأیید میکند. ما ابتدائاً متعلّق مادی فعل را تمیز داده و سپس فعل را که یک

حیوانات و بالاخص حشرات که در کتب حیوان شناسی مسطور است و تعجب هر بیننده یا خوانندهای را بر میانگیزد. پس هر فعل ارادی که از حیوان سر میزند مستلزم اندیشهها و شناساییهایی است و لااقل شناسایی خود فعل و غایتی که از آن فعل باید منظور حیوان بوده باشد.

علاوه بر این افکار و اندیشهها- که گفته شد هیچ فعل ارادی بدون آنها تحقق نمیپذیرد- به عقیده این مقاله یک رشته اندیشههای اعتباری نیز در کار است که در مقدمه هر فعل ارادی لازم است. علیهذا هر فعل ارادی که از حیوان سر میزند مسبوق به یک سلسله اندیشههای حقیقی و یک سلسله اندیشههای اعتباری است. حالا باید یک نظری کلی و اجمالی به این دو قسمت اندیشههای حیوان که مقدمه افعال وی است بیاندازیم و آنها را به دست آوریم و ضمناً ببینیم هر یک از این دو قسمت تحت تأثیر چه عواملی و به چه ترتیبی برای حیوان پیدا میشود.

فعلًا نظر خود را به اندیشههای حقیقی حیوان معطوف میداریم از قبیل معرفت حیوان به افعال خود و به غایت افعال خود و احیاناً به ماده متعلّق افعال خود و به کیفیتهای دقیق افعال خود، و اما اندیشههای اعتباری به تدریج و ترتیبی که در خود مقاله خواهد آمد مورد بحث قرار خواهد گرفت؛ و قبلًا مقدمه ذیل را یاد آور میشویم.

بشر قبل از آنکه روی اسلوب فنی وارد تحقیق موجودات این جهان گردد در برخوردهای اولی که با طبیعت میکند تمام اجزاء بیجان و جاندار طبیعت را دارای تأثیر و خاصیت میبیند، از آتشی که با بدنش تماس میگیرد و از آبی که مینوشد و از سنگی که از زمین بر میدارد و از درختی که میوه و سایهاش را مورد استفاده قرار میدهد و از حیوانی که از سواری یا شیر یا گوشتش بهره میگیرد.