مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٢٣ - نکته ٢

از سه است» را با شیشه بریدن الماس نسبت داده و بسنجیم، پای صواب و خطا به میان نخواهد آمد؛ و نظر به شرط سوم اگر دو چیز قابل تطابق را گرفته ولی حکم به مطابقت نکردیم باز صواب و خطایی پیدا نخواهد شد.

راه چهارم: یک مطالعه اجمالی در تاریخ علوم روشن میکند که علوم در حال تحول و تکامل میباشند، هیچیک از رشتههای علوم و فلسفه به یک حال باقی نمانده، به تدریج کاملتر شدهاند. ما میدانیم قوانین علمی که امروز بشر آنها را در علوم به رسمیت میشناسد با قوانین علمی هزار سال قبل فرق دارد، منطقی که امروز به کار میبرد غیر از منطق هزار سال پیش است، فلسفه امروز بشر با فلسفه هزار سال پیش فرق دارد. آیا منطق و فلسفه و علوم هزار سال قبل «حقیقت» نبود؟ چرا، اما منطق و فلسفه و علوم امروز درجه حقیقی بودنشان بالا رفته و کاملتر شده؛ پس علوم که در حقیقت بودن آنها شکی نیست متحول و متکامل میباشند.

ما در مقدمه این مقاله جواب این مغلطه را نیز آشکار کردیم و گفتیم در فلسفه و منطق و سایر علوم دو نوع تکامل وجود دارد و هیچیک از دو نوع ربطی به تغییر و تکامل حقیقت که مدعای مادیین است ندارد، در اینجا نیازی به تکرار نداریم.

مادیین در مسأله «تکامل مفاهیم حقیقی» که خوانندگان محترم بیاساس بودن آن را به خوبی دریافتند هو و جنجال راه میاندازند و میگویند «عامل ترقی و توسعه علوم، تکامل مفاهیم است» ولی از بیاناتی که تا کنون شده به خوبی روشن میشود که ترقی و تکامل علوم هیچگونه ارتباطی با فرض موهوم مادیین در باب تکامل حقیقت ندارد، بلکه اساس ترقی و تکامل علوم دو چیز دیگر است که ما قبلًا در مقدمه این مقاله توضیح دادهایم.

اجتماع صحیح و غلط، و حقیقت و خطا

این مطلب را مکرر گوشزد کردهایم که ایده آلیستها و سوفسطائیان ارزش معلومات را به کلی نفی میکنند، تمام ادراکات و علوم بشر را از لحاظ واقع نمایی هیچ