و از همین راه ما طبق «قانون تکامل عمومی» خواهان کمال خود هستیم و از این روی از فعالیتهای وجودی خود آنچه میتواند کمال مزبور را به وجود آورد و با آن مرتبط است در راه آن به مصرف رسانیده و آن را به وجود آورده و کمال خود را مییابیم: برای رسیدن به مکانی راه میرویم، برای بدست آوردن «سیری» دست و

ایندو قبول داشته است.

انباذقلس به طور دیگری تکوّن عالم را بلاغایت توجیه میکرده است. به عقیده وی عناصر اولیه بسیطه عالم، آب و هوا و خاک و آتش است و همه مرکبات از ترکیبات مختلف این چهار عنصر که چهار طبع مختلف دارند تشکیل یافتهاند و این ترکیبات گوناگون همه از روی اتفاق یعنی بدون هدف گیری صورت گرفته و هر مرکبی که به حسب اتفاق دارای ساختمانی محکم بوده، باقی مانده و آنکه چنین نبوده فانی شده و در میان این مرکبات آن دسته که به حسب اتفاق دارای خاصیت تولید مثل و تناسل شدهاند مثل نباتات و حیوانات، نوعشان به این وسیله محفوظ مانده و آن دسته که فاقد این استعداد بوده و چنین اتفاقی برای آنها رخ نداده نتوانستهاند نوع خود را از این راه حفظ کنند.

و چون طبیعت گنجایش حفظ و نگهداری همه این انواع را نداشته تزاحم رخ داده و در این تزاحم و کشمکش روی ناموس «بقای اصلح»، آن نوع که به حسب اتفاق دارای تجهیزات کاملتری بوده و برای بقا اصلح بوده باقی مانده و سایر انواع منقرض شدهاند.

قبول و عدم قبول اصل غائیت، در فرضیه تکوّن عالم و همچنین در فرضیههای جزئی مربوط به موجودات خاص تأثیر به سزایی دارد و شاید خواننده محترم واقف باشد که در زمینه تکون عالم و پیدایش جهان چه اندازه نظریههای مختلف ابراز شده و برخی از فرضیههای علمای جدید در این زمینه مشابه است با فرضیه ذیمقراطیس و انباذقلس، و ما البته در مقاله ١٠ که جای این مطلب است آنها را طرح خواهیم کرد، در اینجا فقط آنچه را که مربوط به قانون علیت است تحت عناوین ذیل بیان میکنیم و ضمناً مقدمهای برای مطالب مقاله ١٠ خواهد بود:

[١]. رابطه غایت و شعور و ادراک.[٢]. رابطه غایت و فعل.