مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٦١ - نکته ٢

شده و از کلمات صدرالمتألهین استفاده میشود.

و اما اینکه «امکان ذاتی ماهیات به آن معنی که قدما فرض کرده بودند غلط است و به معنای دیگری صحیح است» و همچنین اینکه «هر یک از وجوب و امکان و امتناع به ترتیب خاصیت هر یک از وجود و ماهیت و عدم است» برای اولین بار در این کتاب ابراز شده و از اصالت وجود استنباط شده است.

اینکه «معنای امکان ذاتی ماهیت بنا بر اصالت وجود با آنچه قدما فرض کردهاند فرق میکند» نکتهای است عالی و ارجمند و طرز استدلال را در بسیاری از مسائل تغییر میدهد و این نکته از نظر صدرالمتألهین نیز که قهرمان اصالت وجود شمرده میشود مخفی مانده و روی همین جهت در کتب خویش و مخصوصاً در اسفار در مسائل «امکان ذاتی» در حیص و بیص سختی گرفتار شده و قسمتی از اشکالات، لا ینحل مانده و روی همین غفلت در برخی مسائل که مربوط به این مطلب بوده در یک جا به پیروی از دیگران طوری اظهار نظر کرده و در جای دیگر خودش به اشتباه خویشتن پی برده و طوری دیگر اظهار نظر کرده است و ما برای آنکه بیش از این اطاله نکنیم از توضیح بیشتر خودداری میکنیم.

آیا موجود معدوم می شود؟

بنا بر آنچه در این مقدمه گفته شد که «ضرورت» خاصیت وجود است و در خود این مقاله به این صورت استدلال شده: «واقعیت هستی یک ماهیت هرگز نمیتواند مقابل خود را که ارتفاع واقعیت است بپذیرد و واقعیت وی لا واقعیت شود یعنی هیچ واقعیتی را نمیتوان از خودش سلب کرد اگر چه از غیر مورد خودش جایزالسلب است» و همین مطلب در مقاله ٧ به این عبارت گذشت: «واقعیت هستی، مقابل خود را (نیستی) بالذات نپذیرفته و هرگز به وی متصف نمیشود یعنی هستی نیستی نمیشود» دو سؤال مهم پیش میآید که نمیتوان نادیده گرفت و پاسخ به این دو سؤال غور فوق العادهای را در یک رشته مسائل منطقی و فلسفی ایجاب میکند. آن دو سؤال از این قرار است:

سؤال اول: بنا بر اینکه موجودیت، خاصیت ذاتی وجود است و از وی سلب