مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٣٩ - نکته ٢

میدهد اگر از خارج ندیده و تهیه نکرده باشیم ممکن نیست در میان لکههای سیاه و سفید عکس پیدا نماییم.

اشکال یا تقریر

این دانشمندان میگویند نظر به فرمول زیر از پذیرفتن مغایرت میان علم و واقعیت خارج ناچاریم.

اگر معلوم را که جزئی از واقعیت خارج است «الف» فرض کنیم و جزئی از مغز را که از تأثیر معلوم متأثر است «ب» فرض کنیم اثر که فکر و ادراک میباشد با «الف+ ب» مساوی بوده و هیچگاه مساوی «الف» تنها و یا مساوی «ب» تنها نخواهد بود.

پاسخ

معلوم را «الف» و جزء مغزی را «ب» و اثر مادی مفروض را «ک» و صورت علمیه را «ج» فرض میکنیم، فرمول مزبور وقتی میتواند درست بوده باشد که (ج ک) اثبات شود وگرنه ارزشی نخواهد داشت.

و خلاصه این مطلب به لسان فلسفی این است که موجود ذهنی با موجود خارجی در ماهیت یکی هستند نه در وجود، و آنچه محال است اتحاد دو موجود مستقل در وجود است نه اتحاد دو موجود در مهیت با اختلاف در وجود که یکی وجود خارجی منشأ آثار بوده باشد و دیگری وجود ذهنی (غیر خارجی) غیر منشأ آثار.

اشکال

صورت علمی یا فکر و ادراک اگر چه برخی از خواص ماده را- مانند انقسام و

---

حاضر سازیم تا بتوانیم حکم کنیم که این شئ تصور شده در خارج وجود دارد، و اگر بنا شود آنچه در ذهن ما پیدا میشود از هر جهت غیر از خارج باشد محال است که خاطره خارج در ذهن ما پیدا شود و خلاصه بیان اینکه روی فرضیه غلط مادیین در باب حقیقت علم و ادراک باید هیچگاه هیچکس به هیچ نحو التفات به عالم خارج پیدا نکند.