مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٧٠ - نکته ٣

با نظر مثبت یا منفی که در علوم دیگر تهیه شده یک نظریه مثبت یا منفی فلسفی را نمیتوان رد کرد.

نکته ٣

چنانکه گفته شد بحث فلسفی بحثی است که به اثبات وجود و عدم اشیاء میپردازد. حالا اگر کسی فرض شود که بحث فلسفی درباره وی مؤثر نشود (یعنی نتواند علم قطعی به وجود چیزی بهم رساند) باحث مزبور «سوفسطی» (ایده آلیست) نامیده شده و در نقطه مقابل «فیلسوف» قرار میگیرد؛ و از این روی مکتبی که متعرض وجود و عدم اشیاء میشود، به حسب تقسیم اوّلی به دو قسم «فلسفه» و «سفسطه» (رئالیسم و ایده آلیسم ١) منقسم میشود؛ و همچنین مکتب فلسفی از نقطه نظر اثبات و عدم اثبات «ماوراء الطبیعه» به دو مکتب «ماوراء الطبیعه» (متا فیزیک ٢) و مادی (ماتریالیسم)، و همچنین مکتب مادی از

در تاریخ فلسفه از مؤلّفات ارسطو اینطور یاد میشود که وی در جمیع علوم آن زمان (قرن چهارم قبل از میلاد) به استثنای ریاضیات، کتاب تألیف کرده و مجموعه تألیفات وی دائرة المعارفی را تشکیل میداده که دارای سه قسمت بود:

الف. علوم نظری که شامل کتب مختلفی در طبیعیات بوده و در خاتمه این قسمت کتاب فلسفه اولی بوده.

ب. علوم عملی که شامل اخلاق و تدبیر منزل و سیاست مدن بوده.

ج. علوم ابداعی یعنی فن شعر و خطابه و جدل.

و چون فلسفه اولی به حسب ترتیب تألیفی بعد از طبیعیات ذکر شده بود و از طرف مؤلف نام و عنوان خاصی به آن داده نشده بود بعدها متا فیزیک (ما بعد الطبیعه) نامیده شد، یعنی قسمت بعد از طبیعیات، و کم کم به مرور زمان به واسطه غلط مترجمین، کلمه «متا فیزیک» به معنای ماوراء الطبیعه و علم مجردات تفسیر شد و متا فیزیسین در مورد فیلسوف الهی اطلاق شد.