مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٠٠١ - توضیح

توضیح

اولًا: باید دانست که نتیجه این دو برهان یکی است، زیرا برهان اوّلی برای موجودات این جهان- که واقعیت مطلق نداشته و با شرایط مخصوص و تقدیر معین واقعیتدار، و بی آن شرایط و تقدیر، بی واقعیت و نابود هستند- یک واقعیت مطلق (بی قید و شرط) اثبات مینماید و آن همان علت مطلقه است که به موجب برهان دوم از برای معلولات جهان اثبات میشود، زیرا «معلول» همان موجودی است که وجودش در تقدیر معین و شرایط مخصوص (که علت وجود باشد) بود میگردد.

پس در حقیقت «علت مطلقه» همان «واقعیت مطلقه» و «معلول» همان «واقعیت مقید» خواهد بود.

و ثانیاً: باید دانست که بیان گذشته (دو برهان) اگر چه با اصطلاحات فنی فلسفی تقریر شده در عین حال به حسب معنی بسیار ساده و قابل فهم است.

انسان گاهی که مرگ دیگران یا نابودی چیزی را میبیند با ذهن ساده و با زبان بیآلایش خود میگوید: «اگر هستی او در دست خودش بود از دست نمیداد».

هر چه در این جهان بیابیم همین حال را دارد، هستیاش در دست خودش نیست و بدیهی است هستی دیگران نیز در دست او نیست، پس ناچار دستی هست که هستی خودش از خودش بوده و هستی دیگران در وی و از وی میباشد.