این دلیل غیر از دلیل نظم است. دلیل نظم مربوط است به تشکیلات و سازمان مادی و جسمانی و به عبارت دیگر ارگانیزم اشیاء. یک دستگاه صنعتی از قبیل اتومبیل یا ساعت یا کارخانه پارچه بافی دارای سازمان است، دارای اجزاء و اعضاء و تشکل است، هر جزء از اجزاء آن شهادت میدهد که برای کاری ساخته شده و قصد و عمدی در ساختمان آن به کار رفته است، اما اتومبیل یا ساعت یا کارخانه پارچه بافی و هر واحد صنعتی دیگر از نیروی خاص «راه یابی» بهرهمند نیست، یک رابطه مرموز میان او و هدف دستگاه وجود ندارد که بهطور خودکار او را در جهت هدف خود هدایت کند، بر خلاف واحدهای طبیعی که چنین است. اینجا مطلب نیازمند به توضیحی است.

راه یابی اشیاء بر دو نوع است: یک نوع آن لازمه جبری سازمان داخلی است؛ یعنی ممکن است سازمان و تشکیلات داخلی یک دستگاه آنچنان منظم باشد که به طور خودکار راهی را که باید برود و کاری که باید بکند انجام دهد. یک دستگاه ساعت آنچنان دقیق ساخته میشود که کار خود را بدون یک ذره تخلف انجام میدهد. یک سفینه فضایی آنچنان دقیق و منظم ساخته میشود که مسیر خود را بدون انحراف طی میکند و کارهایی که باید انجام دهد از قبیل عکسبرداری و مخابره دقیقا انجام میدهد.

صنعت امروز بدین سو پیش میرود که ماشین جای هوش انسان را میگیرد. ماشین حساب دقیقا جمع و تفریق و ضرب و تقسیم میکند. یک اتومبیل مجهز است به دستگاهی که مجموع مسافتی را که تا کنون طی کرده و دستگاهی که سرعت حرکت اتومبیل را نشان میدهد و دستگاههایی که تمام شدن روغن یا بنزین را اعلام میکند. دستگاه رادار از پیش، وقوع خطر را اطلاع میدهد. یک دستگاه ساده قطب نما جهت را به طرز صحیح نشان میدهد. این مقدار از راه یابی و کار منظم، از مجموع خواص فیزیکی و شیمیایی اشیاء استفاده و استنتاج میشود و لازمه سازمان یافتن مواد و اشیاء و حرکات و آثار آنهاست.

بدون شک نتیجه سازمان منظم و تشکیلات مرتب و حساب شده، کار منظم و مرتب و حساب شده است. این نوع از راه یابی از گذشته و علیت فاعلی سرچشمه میگیرد یعنی از مجموع اموری که دارای یک سلسله خواص فیزیکی و شیمیایی میباشند سازمانی به وجود آمده و اجزاء مجموعه به یکدیگر مربوط شدهاند و لازمه