مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٢ - مقدمه

خود ابن سینا را نیز «ماتریالیست» میخوانند!

مادیین در نشریات خود تمام فلاسفه یونان از زمان ثالیس [١] ملطی تا زمان سقراط را مادی میخوانند. بخنر [٢] آلمانی، مادی معروف قرن نوزدهم در مقاله پنجم از شرحی که بر نظریه داروین نوشته است و دکتر شبلی شمیل آن را به عربی ترجمه کرده است، بسیاری از فلاسفه از قبیل انکسیماندر [٣] (انکسیمندروس) و اناکسیمن [٤] (انکسیمانوس) و اکزینوفان [٥] (اکسینوفانوس) و هراکلیت [٦] (هرقلیطوس) و برمانید [٧] (برمانیدس) و امپدکلس [٨] (انباذقلس) و دیموکریت [٩] (ذیمقراطیس) را به این عنوان نام میبرد.

ولی حقیقت این است که هیچیک از این دانشمندان را نمیتوان مادی به معنای منکر ماوراء الطبیعه خواند، هر چند این جماعت را در اصطلاح تاریخ فلسفه، «طبیعیون» یا «مادّیون» میخوانند- در مقابل ریاضیون (فیثاغورسیان) که اصل عالم را عدد میدانستند و در مقابل سوفسطائیان که منکر وجود عالم خارج بودند- به اعتبار اینکه به یک ماده و اصل اوّلی در طبیعت قائل بودهاند؛ مثلًا ثالیس مادة المواد را آب و انکسیمندروس هیولای مبهمه و انکسیمانوس هوا و هرقلیطوس آتش و انباذقلس عناصر چهار گانه و ذیمقراطیس ذرات کوچک غیر قابل تقسیم میداند و همه این دانشمندان حوادث طبیعت را با علل طبیعی توجیه میکردند ولی هیچگونه دلیلی در دست نیست که این دانشمندان منکر ماوراء الطبیعه بودهاند.

افلاطون و ارسطو در نوشتههای خود از این اشخاص خیلی نام بردهاند ولی هرگز آنها را منکر ماوراء الطبیعه نخواندهاند.

آنچه مادیین و بعضی از نویسندگان دیگر به آن استناد میکنند- که در بالا نقل کردیم- ارتباطی به نفی ماوراء الطبیعه ندارد و اگر بنا شود تمام کسانی که به ماده اولی