جریانات دامنهدار زناشویی که به شعبههای گوناگون دیدن و پسندیدن و شیفته شدن و برد و باختهای مهر و بیوفایی، راز و نیاز، وصل و جدایی میگذرد و پس از آن اگر یک مرد سیاستیم رل سیاست را در دست گرفته و پیوسته مراقب سیاست جهان بوده

چنان نمودار میسازد که این دو قسمت مجزا از یکدیگرند و هر یک برای خود و برای یک غایت و هدف جداگانه و مختص به خود کار میکنند و به حسب تصادف نتیجه یکی از این دو قسمت به نفع دیگری هم تمام میشود.

شما از انسان عالم صرف نظر کنید و وضع کودک یا حیوان یا انسان بسیط را مورد مطالعه خود قرار دهید. کودک یا حیوان یا انسان بسیط، در دستگاه مربوط به تغذیه وی (مثلًا) احتیاج به غذا پیدا میشود و او بدون آنکه از این احتیاج طبیعی آگاه شود و بداند که «بدن» احتیاج به «بدل ما یتحلّل» دارد و فایده غذا از لحاظ طبیعی چیست، بلکه بدون آنکه از وجود معده و دستگاه هضم و جذب و دفع آگاهی داشته باشد، و بدون آنکه توجهی به حیات و بقای خود داشته باشد فقط احساس مخصوصی در خود مییابد که ما نام آن را «گرسنگی» میخوانیم، آنگاه میل به سیری و لذتی که از این راه حاصل میشود در دستگاه نفسانی وی شروع به فعالیت میکند و اندیشه سیر شدن (باید سیر بشوم) را در وی پدید میآورد تا بالاخره منجر به اراده و حرکاتی در ظاهر بدن که مظهر آن تمایل و آن اندیشه است میشود؛ و همچنین وقتی که بدن آماده انجام اعمالی که منجر به تولید مثل میگردد بشود حیوان بدون آنکه از احتیاج طبیعی بدن خود آگاه شود و بدون آنکه نتیجه طبیعی عمل خود را که بقای نوع است بداند فقط احساس مخصوصی در خود مییابد و اندیشه کاری که منجر به ارضای تمایل نفسانی وی است در وی پدید میآید تا بالاخره آن تمایل و آن اندیشه منجر به انجام اعمال مخصوص میشود. حیوان در افعال خود که از روی قصد و اراده انجام میدهد منظور و مقصود دارد ولی آن منظوری که در شعور حیوان منعکس میشود غایت طبیعی افعال نیست بلکه کسب لذت و ارضای تمایلات است.

حیوان، بلکه انسان، در افعال قصدی و ارادی خود صرفاً مطیع تمایلات و عواطف و احساسات درونی خویش است و کارهایی که در طبیعت و برای رسیدن طبیعت به مقصد و هدف خویش انجام میدهد از راه اطاعت تمایلات درونی خود و برای وصول به لذات نفسانی خود انجام میدهد و روی این جهت است که بعضی از