وقت و هر کجا باشد اعم از شاه و گدا، اعم از مرد و زن، اعم از عاقل و دیوانه، اعم از بیابانی و شهری، اعم از دانشمند و نادان یک واحد طبیعی است که در دایره هستی خود یک سلسله خواص و آثار طبیعی را از قبیل تغذیه و تنمیه و تولید مثل به حسب طبیعت و تکوین «جبراً» انجام میدهد و چندی بدین سان زندگی خود را ادامه داده و سپس از میان رفته و آثار وی نیز از میان میروند. این یک جنبه وجود موجود زنده (مثلًا انسان) است که مورد مطالعه قرار میدهیم. حالا از جنبه دیگر مورد بررسی قرار میدهیم:

[١]. در ساختمان وجودی انسان و هر حیوانی دو قسمت دیده میشود: دستگاه طبیعت، دستگاه نفسانیات.

حیوان از طرفی دارای جهازات بدنی و طبیعی از قبیل جهازات تنفس و تغذیه و تولید مثل و غیره است که هر یک از آنها اعمال ویژهای را در وجود موجود زنده با طرز شگفت انگیزی انجام میدهند که در کتب تشریح و فیزیولوژی حیوانی مسطور است و از طرف دیگر مجهز به دستگاه شعور و اندیشه و میل و لذت و اراده و خواهش است که آن نیز با طرز مخصوصی در کار و فعالیت است و در کتب علمالنفس مسطور است.

در قسمت اول نباتات با حیوانات کم و بیش شریکند یعنی نباتات نیز دارای جهازات طبیعی از قبیل تنفس و تغذی و تولید مثل هستند و این جهازات برای بقای فرد یا بقای نوع فعالیت میکنند و همان غایتی را که جهازات طبیعی حیوانی به نفع حیوان تحصیل میکنند جهازات نباتی به نفع نبات تحصیل میکنند با این فرق که جهازات نباتی معمولًا سادهتر و بسیط تر و جهازات حیوانی مفصلتر و وسیعتر و زیادتر است و قهراً احتیاجات بیشتری را برای حیوان تولید میکند و از طرف دیگر تغذی نبات از موادی است که معمولًا در دسترس وی هست از قبیل هوا و مواد خاکی و رطوبت به خلاف حیوان که معمولًا از مواد نباتی یا حیوانی باید تغذی کند و این خود بر احتیاجات وجودی حیوان میافزاید و او را مجبور میکند که نقل مکان داده از نقطههای دور دست تحصیل غذا نماید.

حیوان در اثر اینکه از طرفی ساختمان وجودی وی وسیعتر و نیازمندیهای بیشتری دارد و از طرف دیگر مایحتاج زندگانیاش در دسترس وی نیست ناچار است برای آنکه قسمت مهم مایحتاج خود را تحصیل کند به تکاپو و جنبش بپردازد و موادی