مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٠٦٥ - معنی قضا و قدر

مثلًا امروز با حوادث ویژهاش امروز هست و از فردا و حوادث آن منفی است؛ و همچنین حوادث شهر تهران در تهران است و در لندن نیست؛ و همچنین این انسان، این انسان است و انسان دیگر نیست.

---

نظام ضروری است و اشیاء در ضرورت خود مستند به واجب الوجود میباشند و اشیاء از آن جهت که به علل تامّه خود منسوبند ضروری و غیر قابل تغییرند و از آن جهت که به علل ناقصه خود منسوبند ممکن و قابل تغییر میباشند- عبارت است از:[١]. معنی قضا و قدر.[٢]. قضا قابل تغییر نیست و قدر قابل تغییر است.[٣]. شرور به خداوند نسبت ندارد.

ما در اینجا تنها درباره این مطالب توضیحاتی میدهیم.

معنی قضا و قدر

کلمه «قضا» به حسب اصل لغت همان طور که «راغب» در مفردات القرآن میگوید به معنی فیصله دادن است، خواه فعلی باشد و خواه قولی، خواه به خداوند نسبت داده شود و یا به غیر خداوند.

کلمه «قضا» در مورد «حکم» زیاد استعمال میشود. ظاهراً این بدان جهت است که حکم، پایان دهنده و قطعی کننده یک جریان است. کلمه «قضا» مرادف با «حکم» نیست زیرا در مواردی به کار برده میشود که استعمال کلمه «حکم» در آن موارد به هیچ وجه صحیح نیست، مثل «فقضاهنّ سبع سموات» (فصّلت/ ١٢) و یا «فاذا قضیتم مناسککم» (بقره/ ٢٠٠) و یا «قضی الامر» (بقره/ ٢١٠)؛ در همه این موارد مفهوم فیصله دادن و پایان بخشیدن و قطعی کردن را میدهد، ولی صحیح نیست که در این موارد به جای کلمه «قضا» کلمه «حکم» به کار برده شود. البته بسیاری از موارد هم هست که صحیح است به جای این کلمه، کلمه «حکم» به کار برده شود و آنها همان مواردی است که حکمی تشریعی یا تکوینی سبب فیصله دادن و قطعی شدن یک چیز شده است، مثل:«و اللّه یقضی بالحقّ و الّذین یدعون من دونه لا یقضون بشیء» (غافر/ ٢٠) و یا «و کان امرا مقضیا» (مریم/ ٢١).