مسائل الهی دورترین مسائل از محسوسات و مشهودات است. در این مسائل سخن درباره آن سوی مرز مادیات است و همین کافی است که گروهی را در اعتبار و ارزش این علم به تردید وادارد.

بگذریم از مادّیون که به بهانه اینکه ماوراء طبیعت را در طبیعت لمس نکردهاند منکر شدهاند، دیگران هم که تا این حد منحط فکر نمیکنند چندان به ارزش و اعتبار این علم اعتراف ندارند.

گروهی رموز مربوط به ماوراء الطبیعه را آنچنان مجهول و کشف ناشدنی میدانند که مدعی شدهاند بشر برای همیشه باید از حل معمای ماوراء الطبیعه چشم بپوشد و نفیا و اثباتا از اظهار نظر خودداری نماید. از نظر این گروه، دست عقل کوتاه است و خرمای معرفت بر نخیل. این گروه را در اصطلاح «لا ادریون» و احیاناً «شکاکان» میخوانند.

گروهی دیگر این راه را رفتنی و این در را گشودنی میدانند ولی پای استدلال را در این راه چوبین و غیر مطمئن، و سلوک عقلی و فکری را غیر محتاطانه تلقی مینمایند. اینان فقط دل را مرکب خدای و یگانه «رهنورد بادیه پیما» میشمارند و تنها سلوک مطمئن را سلوک قلبی میدانند نه سلوک عقلی. عرفا از این نظر دفاع میکنند.

گروهی دیگر میگویند: «این التّراب و ربّ الارباب» بشر این موجود خاکی و زمینی کجا و سیر و سلوک عقلی یا قلبی در وادی سهمگین ماوراء حس کجا؟ مسائل الهی همه آسمانی است و خبر آسمان را منحصرا از خود آسمان باید شنید. ما درباره خدا و صفات ثبوتیه و سلبیه خدا و اینکه چه صفتی را میتوان به او نسبت داد و چه صفتی را نتوان به او نسبت داد چیزی نمیدانیم و نمیتوانیم بدانیم. ما واقعاً نمیتوانیم با عقل خود بفهمیم که چطور میشود یک موجودی خدا باشد یعنی چیزی او را به وجود نیاورده باشد، و همچنین نمیتوانیم با عقل خود بفهمیم که خدا یکی است یا بیش از یکی؟ بسیط است یا مرکب؟ جسم است یا جسم نیست؟ به نحوی از انحاء عضو و جارحه دارد یا ندارد؟ بر چیزی قرار گرفته است یا نه؟ خواب و بیداری دارد یا نه؟ حرکت و انتقال دارد یا نه؟ همه اینها و امثال اینها مجهولاتی است برای بشر و جز از راه خبر آسمانی نباید عقیدهای در این گونه مسائل اتخاذ کرد، درباره همه اینها بدون چون و چرا و بدون حق نظر یعنی بدون دخالت دادن منطق و استدلال باید