مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٩٥٣ - نکته ٢

بالاخص درباره خاتم پیامبران میفرماید:

فاوحی الی عبده ما اوحی (نجم/ ١٠).

اکنون ببینیم به چه دلیل و از چه راهی میتوانیم چنین هدایتی را در موجودات اثبات کنیم؟

راه اثبات آن، «ابداع و ابتکار» است. هر جا که نوعی ابتکار دیده میشود دلیل بر وجود هدایت نوع دوم است. لازمه جبری ساختمان منظم مادی اشیاء، «کار منظم پیش بینی شده» است ولی ابداع و ابتکار نمیتواند محصول سازمان مادی و حرکات پیش بینی شده باشد. ابداع و ابتکار نشانه وابستگی به آینده و عدم وابستگی کامل به گذشته است.

یک ماشین حساب ممکن است آنچنان منظم ساخته شود که عملیات جمع و تفریق و ضرب و تقسیم را دقیقا انجام دهد، یعنی نظم ساختمانی ماشین میتواند چنین خاصیتی را به وجود آورد، اما هرگز یک ماشین حساب قادر به ابداع و ابتکار یک قاعده ریاضی نیست. همچنین یک ماشین ترجمه میتواند دقیقا سخنان یا نوشته یک نفر را ترجمه کند ولی هرگز نظم دقیق آن ماشین قادر به تصحیح اشتباه گوینده نخواهد بود.

اثبات و نفی چنین هدایتی در جمادات اندکی دشوار است؛ اما در نباتات و حیوانات و انسان، یعنی آنجا که پای حیات به معنی مصطلح در میان است، دشوار نیست. وارد بحث جمادات نمیشویم، همین قدر میگوییم که عمومیترین نیروی حاکم بر اجسام و اجرام جهان نیروی جاذبه است، ولی نیروی جاذبه چیست؟ آیا نیروی جاذبه خاصیت ذاتی جرم است نظیر بعد داشتن و سایر خواص ضروری هندسی که غیر قابل انفکاک از اجرام و اجسام است، یا اینکه نیرویی است که به موجودات داده شده و احیاناً ممکن است اجرام از این نظر بمیرند یعنی در حالتی فرو روند که این خاصیت تنظیم کننده حرکات آنها از میان برود؟ این مطلبی است که نفیاً و اثباتاً نمیتوان به آن پاسخ داد ولی خود نیوتن (( که مکتشف این قانون است میگوید: من همین قدر میدانم که رابطهای میان اجرام هست که همدیگر را به نسبت خاص [جرم] و فاصله به سوی یکدیگر میکشند، عجالتا نام آن را «نیروی جاذبه» میگذارم اما حقیقتش چیست، نمیدانم.