مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٧٥ - نکته ٢

زحمات گرانمایهای در این زمینه کشیدهاند و یکی از کسانی که اصول متعارفه و موضوعه علوم متداول عصر خویش را طبق استنباط خود بیان کرده «کانت» است.

آنچه در اینجا لازم است، اشارهای است به وضع مبادی تصوریه و تصدیقیه فلسفی.

مبادی فلسفی

از آنچه گفتیم معلوم شد که مبادی تصوریه و تصدیقیه هر فنی به منزله نقاط اتکاء و از لحاظی به منزله ابزار و اسباب کار آن فن به شمار میرود. از این جهت لازم است که بدانیم مبادی تصوریه و تصدیقیه فلسفی، و به عبارت دیگر تعریفات و اصول متعارفه و موضوعه فلسفه چه وضعی دارد.

فلسفه از لحاظ «تعریفات» غنیترین فنون است زیرا مفاهیمی که موضوعات و محمولات مسائل فلسفی را تشکیل میدهند از قبیل مفهوم وجود و عدم و وحدت و کثرت و وجوب و امکان و امتناع و علت و معلول و متناهی و نامتناهی و حادث و قدیم و قوه و فعل و غیر اینها مفاهیمی بسیط میباشند (نه مرکب) و به همین جهت بدیهی التصور و مستغنی از تعریف میباشند. برای توضیح اینکه مفاهیم فلسفی بسیطاند نه مرکب و توضیح اینکه اگر مفهومی بسیط بود مستغنی از تعریف میباشد رجوع شود به مقدمه مقاله ٨.

اصول متعارفه فلسفی: تعیین جمیع اصول متعارفه فلسفی، بسیار مفید و مهم است و جمع و استقصای همه آنها خالی از صعوبت و دشواری نیست و تا کنون دیده نشده است که کسی در صدد جمع و استقصای آنها برآید و شاید ما موفق شدیم که پس از استقصای کامل در محل مناسبی همه آنها را با اشاره به اینکه هر یک از آنها در چه مسائلی مورد استفاده قرار میگیرد ذکر کنیم. در اینجا لازم است به دو اصل متعارف عمده که مهمترین اصول متعارفه فلسفی است اشاره کنیم زیرا این دو اصل به منزله آغاز سیر فلسفی محسوب میشود و چنانکه بعداً در ضمن خود مقاله خواهیم دید این مقاله که شامل مباحث وجود یعنی شامل مسائل اصلی فلسفه است با یکی از این دو اصل آغاز شده. آن دو اصل از این قرار است:

(١). اصل امتناع تناقض. شکی نیست که این اصل مستحکمترین نقاط اتکاء