گرسنگی به یاد سیری افتاده و نسبت ضرورت را در میان خود و میان احساس درونی سیری یا لذت و حال ملایمی که در سیری داشت گذاشته و صورت احساسی درونی خود را میخواهد و در این زمینه خود را «خواهان» و او را «خواسته»

حرکات غریزی از عوامل درونی حیوان سرچشمه میگیرد. آیا چه محرک خارجی در بدن حیوان تأثیر میکند که او را به طرف غذا یا لانه ساختن یا نزدیکی جنسی روانه میسازد؟ بعلاوه چگونه میتوان قبول کرد که حرکات غریزی شگفتانگیز حیوانات یا حرکات نوزاد انسان در آغاز تولد حرکاتی انعکاسی و خالی از شعور و قصد و اراده است؟!

خود داروین در اثر ایراداتی که بر نظریهاش در باب غرایز حیوانات وارد کردند از عقیده خود صرف نظر کرد و به نظریه لامارک که در بالا گفتیم گرایید.

دکتر ارانی در مقام توجیه حرکات غریزی همان نظریه لامارک را بالاخره انتخاب میکند. وی در پسیکولوژی صفحه ١٨٢ میگوید:

«رفتار موجود زنده با حرکات بلا اراده یعنی حرکات انعکاسی شروع میشود و بعد از حرکات انعکاسی حرکات ارادی به وجود میآید ولی مابین این دو نوع حرکت یک نوع رفتار هست که کامل تر از حرکت انعکاسی است و مدت بیشتری دوام پیدا میکند ولی چون جامد است و موجود زنده بر حسب اراده در آن تغییراتی نمیدهد ناقصتر از حرکات ارادی است. این نوع رفتار را «حرکت غریزی» یا به طور ساده «غریزه» مینامند مانند پرواز پروانه در اطراف شمع، لانه ساختن یک پرنده و غیره.

مجذوب شدن پروانه به شمع، غریزی اوست ... غریزه به ذکاء ارتباط ندارد و جبلّی موجود است. مثلًا اگر کاغذهای مثلثی شکل، مقابل سوراخ کرم خاکی ریخته شود حیوان با نهایت کم هوشی که دارد جدیت میکند کاغذها را از طرف رأس مثلث به لانه خود ببرد. اگر به وسیله ماشین از تخم مرغ جوجه تهیه کنیم حیوان به مجرد خارج شدن از تخم راه میرود، دانه میچیند و حرکات دیگر انجام میدهد. شناختن خواص رأس مثلث یا مغذّی بودن دانه ارزن را کسی به حیوان نیاموخته است ولی این خاصیت به طور ارث در سلسله عصبی وی از نسلهای پیش باقی مانده است.

پاسخ، همانهاست که در مقام رد نظریه لامارک گفتیم و نیازی به تکرار نداریم.

معلوم نیست که اجداد کرم خاکی که از خودش کم هوشتر بودهاند (زیرا روی نظریه