پس ناچار صورت ادراکی احساسی خود را هم به فعل و هم به ماده و هم به خودمان میدهیم چنانکه بچه در نخستین روزهای زندگی هر چه به دستش میآید گرفته و به دهان میبرد، آنگاه چیزهای خوردنی را خورده و آنچه نمیتواند

است و همین اشاره مطلب ما را کافی است.

ایضاً حیوان به غایت فعل ارادی خویش آگاه است. هر فعلی که به مقتضای اندیشه و اراده واقع میشود خواه ناخواه از یکی از «تمایلات» یا «میلهای» نفسانی حیوان سرچشمه میگیرد.

تمایلات یا میلها عبارت است از منشأهای اصلی نفسانی هیجانها و اشتیاقاتی که در وجود حیوان پیدا میشود و منجر به حرکات ارادی میشود. در وجود حیوان تمایلات مختلفی هست و هر تمایلی هیجانی به طرف شئ خاصی ایجاد میکند، تمایل به غذا غیر از تمایل جنسی و هر یک از ایندو غیر از تمایل به جاه و مقام است. در اینکه تمایلات حیوان و بالاخص انسان چند تاست و کدامیک اصل است و کدامیک فرع، بحثهای دقیق علم النفسی شده و نظریههای دقیقی پدید آمده و شاید در آینده ما وارد این مبحث بشویم.

به هر حال هر فعلی که به مقتضای اراده و اندیشه از حیوان سر میزند خواه ناخواه از یک میلی سرچشمه میگیرد و غایتی که در درجه اول منظور حیوان است ارضای آن میل است. مثلًا کودک احتیاج به غذا پیدا میکند و یک احساس آمیخته به هیجان و لذتی در وجود خود احساس میکند که ما آن را «گرسنگی» میخوانیم. این هیجان از میل به غذا سرچشمه میگیرد و کودک تلاشی که برای غذا میکند برای ارضای همین میل است و ما نام این ارضاء را در اینجا «سیری» گذاشتهایم.

هر فعلی که ابتدا به نظر میرسد که علی رغم میل انسان واقع میشود از یک میل مخفی سرچشمه میگیرد؛ مثلًا شخص بر خلاف تمایلات خودپرستی خویش به یک عمل اخلاقی نوعخواهانه اقدام میکند و چون بر خلاف تمایلات خود پرستی است میپندارد که این فعل مطلقاً بر خلاف میلش صورت گرفته و حال آنکه واقعاً یک تمایل دیگری (تمایل نوع خواهی مثلًا) در وجودش مکتوم بوده که در آن حال بر سایر تمایلات شخص فائق آمده و عمل وی را تحت کنترل خود قرار داده و اگر چنین