مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٨٩ - نکته ٢

است که غلط و دروغ واقعی اثری ندارد ولی غلط و دروغ شاعرانه آثار حقیقی واقعی دارد زیرا تهییج احساسات درونی و آثار خارجی مترتب به احساسات درونی را به دنبال خود دارد. بسیار اتفاق افتاده که شنیدن یا به فکر سپردن معنای استعاری یک شعر، آشوب و شورشهایی در جهان بر پا کرده و به راه انداخته که خانه و کاشانههایی به باد داده و زندگیهایی به دست مرگ سپرده یا به عکس ناچیزهایی را چیز نموده و بی ارزشهایی را ارزش داده. تاریخ ١ از این گونه حوادث بسیار به یاد دارد. این، نظریه دانشمند واقع بین بود.

---

چیزی که هست این است که در تشبیهات، صلاحیت و شأنیت نوعی «مشبه» معتبر است یعنی تشبیه و استعاره در موردی مستحسن است که مشبه به حسب نوع خود، وصف منظور را داشته باشد؛ مثلًا چیزی را میشود به شیر در شجاعت تشبیه کرد که از نوع حیوان بوده باشد و اما چیزی که از نوع حیوان نیست و شایسته نسبت شجاعت نیست، مثل یک قطعه سنگ، تشبیهش به شیر در شجاعت غلط است.[١]. در چهار مقاله عروضی سمرقندی مینویسد که:

«احمد بن عبد اللّه الخجستانی را پرسیدند که تو مردی خربنده بودی، به امیری خراسان چون افتادی؟ گفت: به بادغیس در خجستان روزی دیوان حنظله بادغیسی همی خواندم بذین دو بیت رسیدم: