مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣١ - مقدمه

زحمات هشتصد ساله محققین بزرگی است که هر یک از آنها در جلو بردن فلسفه سهیم هستند. با همه این احوال مطابق گواهی خاورشناسان متأسفانه تا الآن که تقریباً چهار قرن از بدو پیدایش این فلسفه میگذرد هنوز در اروپا یک معرفی صحیحی و لو اجمالًا از آن نشده است.

پروفسور ادوارد برون [١] مستشرق معروف انگلیسی متوفی در سال ١٣٠٤ هجری شمسی که عمر خویش را صرف مطالعه درباره ایران و تاریخ ایران کرده است، در جلد چهارم تاریخ ادبیات ایران میگوید:

«با وجود شهرت و رواج فلسفه ملا صدرا در ایران فقط دو خلاصه سطحی و ناقص از طریقه فلسفی او در السنه اروپایی دیدهام.»

کنت گوبینو [٢] چند صفحه راجع به عقاید ملا صدرا نگاشته اما معلومات او ظاهرا بالتمام از درس شفاهی معلّمینش (در ایران) مأخوذ بوده و معلمین هم علی الظاهر اطلاع کاملی نسبت به آن عقاید نداشتهاند. گوبینو در پایان شرحی که راجع به ملا صدرا نوشته میگوید:

«طریقه حقیقی ملا صدرا عینا متخذ از ابو علی سیناست، در صورتی که صاحب روضات الجنّات راجع به ملا صدرا مینویسد: «کان ... منقّحا اساس الاشراق بما لا مزید علیه و مفتّحا ابواب الفضیحة علی طریقة المشّاء و الرواق». تعریف مختصر تر ولی جدی تر و صحیح تر که از مذهب ملا صدرا نمودهاند آن است که شیخ محمد اقبال (دکتر اقبال پاکستانی) کرده است.»

ایضا ادوارد برون در همان کتاب مینویسد:

«مشهورترین کتب ملا صدرا اسفار اربعه و شواهد الربوبیه است.»

و در پاورقی تذکر میدهد که:

«کنت گوبینو در معنای «اسفار» که جمع «سفر» یعنی کتاب است اشتباه کرده و آن را