مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٠٥ - نکته ٢

کثرت) و همچنین سایر مفاهیم عامه و خاصه را که «اعتباری» میباشد تصور مینماید ١.

(٢). چنانکه در نکته ١ مشهود است قوه مدرکه میتواند از «قضیه» سیر نموده و به «مفرد» برسد؛ همچنین این سیر را میتواند به طور قهقری انجام داده و از «مفرد» به «قضیه» منتهی شود؛ و از همین جهت اندازه زیادی از مفردات تصوری ما به حسب اصل، قضیه بوده و مقدار زیادی از قضایا در اصل، مفردات تصوری میباشد.

---

ساخته و سپس موارد آن تصور را بسط و گسترش داده است. همچنانکه سابقاً گفته شد نفس، هم خود را مییابد و هم آثار و افعال خود را از قبیل اندیشهها و افکار، و این «یافتن» به طریق حضوری است نه حصولی؛ یعنی نفس با واقعیت خود، عین واقعیت آنها را مییابد و چون معلولیت عین واقعیت و وجود این آثار است پس ادراک این آثار عین ادراک معلولیت آنهاست و به عبارت دیگر نفس به علم حضوری هم خود را مییابد و هم آثار و افعال خود را و این آثار و افعال را متعلق الوجود به خود مییابد و این نحو درک کردن، عین ادراک معلولیت است. این است خلاصه نظریه این مقاله و البته توضیح کامل این بیان احتیاج دارد که حقیقت قانون علت و معلول آن طور که هست از لحاظ فلسفی و برهانی روشن شود و مقاله ٩ عهدهدار همین جهت است.[١]. طریق پیدایش مفاهیم وجود و عدم و وحدت و کثرت و یک سلسله مفاهیم دیگر از قبیل علت و معلول و جوهر و عرض که همه از مفاهیم عمومی هستند، مطابق سبک این مقاله بیان شد.

عقلیون اروپا پیدایش مفهوم وجود و عدم و وحدت و کثرت را از راه فطری بودن توجیه میکنند و ما قبلًا بطلان این نظریه را روشن کردیم، ولی حسیون از راه حس داخلی (وجدان) توجیه مینمایند. جان لاک به نقل مرحوم فروغی میگوید:

«تصور بر دو قسم است: بسیط و مرکب. بسیط به وسیله حس (احساس خارجی) یا فکر (حس داخلی یا وجدان) حاصل میشود.»

تا آنجا که میگوید:

«تصورهای بسیطی که از راه فکر حاصل میشود تصور ادراک است و اراده و قدرت و وجود و وحدت و الم و لذت و مانند اینها.»