مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٤٦ - نکته ٢

تذکر یک سلسله افعال یا حوادث همراه است که زمانی هستند وگرنه «من» که مشاهده میشود قابل انطباق به زمان حتی به حسب تصور نیز نیست) پیوسته یک

---

ثانیاً هر کسی بالوجدان تشخیص میدهد که در گذشته و حال یکی است نه بیشتر، و اگر مانند مجموع حلقههای زنجیر بود و در هر لحظه از زمان یک حلقه آن فقط موجود بود این تمیز و تشخیص میسر نبود. چگونه ممکن است درباره یک حلقه زنجیر که در یک سر واقع شده حکم کرد که عین همان حلقهای است که در سر دیگر واقع شده؟ و بعلاوه نفس برای تشخیص اینکه در گذشته و حال یکی است احتیاجی به احیاء خاطرات گذشته ندارد و اگر مانند حلقههای زنجیر بود باید ادراک خود در گذشته بدون تذکر یک خاطره میسر نباشد.

ثالثاً همان طوری که در قسمت حافظه گفته شد، روی فرضیه مادیین بازشناسی- یعنی تشخیص اینکه این خاطره یاد آوری شده متعلق به گذشته است و ادراک جدید نیست- ممکن نیست. این اشکال در این مسأله به طریق اولی وارد است؛ یعنی اگر «من» عبارت از مجموع سلسله متوالی ادراکات باشد که فقط با یکدیگر ارتباط تعاقبی یا علّی و معلولی دارند چگونه ممکن است شخص بتواند تمیز بدهد که من همان کسی هستم که در پیش بودم.

رابعاً روی فرضیه مادیین ادراکات عموماً عبارت است از فعالیتها و خواص سلولهایی که مراکز سلسله اعصاب را تشکیل دادهاند و خود این سلولها دائماً با همه محتویات خود در تغییر و تبدیلاند، یک دسته میمیرند و دسته دیگر جای آنها را میگیرند، و حال آنکه هر کسی حضوراً تشخیص میدهد که بدون تغییر و تبدیل و زیاده و نقصان (البته در خود نه در حالات) همان کسی است که در شصت یا هفتاد سال پیش بوده.

و خلاصه این بیان که متکی به آگاهی نفس از وجود و نحوه وجود خود است آنکه از راه «انتساب» (اینکه انسان ادراکات را منسوب به خود میداند نه عین خود) و از راه «وحدت» (اینکه هر کسی تشخیص میدهد که در گذشته و حال یکی است نه بیشتر) و از راه «عینیت» (اینکه تشخیص میدهد که خود عین همان است که بوده نه غیر آن) و از راه «ثبات» (تشخیص اینکه هیچ گونه تغییری در خود من حاصل نشده است) ثابت میشود که آنچه انسان آن را به عنوان حقیقت خود میشناسد یک