مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٣٣ - نکته ٢
بنا به عقیده این دانشمندان تحقق تصدیق (مقابل تصور) در جهان، امکان پذیر نباید باشد زیرا هنگامی که ذهن ما موضوع را فرض کرد، تا رفت محمول را آورده و بار کند موضوع به واسطه تحول از میان رفته و موضوع تازه جایگزین او خواهد بود؛
بدانیم تنها دارای این خاصیت خواهد بود که هر وقت نقطه خاص تحریک شود ادراکی شبیه ادراک اولی از هر جهت تولید کند همان طوری که دستگاه ضبط صوت صدایی عیناً شبیه صدای اولی تولید میکند نه عین آن را، در صورتی که ما وجداناً و حضوراً میدانیم که ذهن ما دارای خاصیت بازشناسی است یعنی تشخیص میدهد که «این اوست» و تولید جدید و فعل جدید نیست؛ و خلاصه این اشکال اینکه از راه «عینیت» که از مشخصات قوه حافظه است نمیتوان نظریه مادی بودن حافظه را پذیرفت.
ج. مغز با همه محتویات خود تغییر میکند و دستخوش تحول و تبدل است و در طول عمر هفتاد ساله یک نفر چندین بار ماده مغزی وی با همه محتویات خود عوض شده و ماده دیگری جایگزین آن شده در صورتی که خاطرات نفسانی وی چه «تصورات» مانند چهره رفیق ایام کودکیش که در ده سالگی او را دیده و قیافه آموزگارش که پس از دوره دبستان او را ندیده، و چه «تصدیقات» مثل اینکه در دبستان شنیده که ارسطو شاگرد افلاطون بوده است و او به این مطلب اذعان (تصدیق به اصطلاح منطق) پیدا کرده، تمام اینها همان طور محکم و پا بر جا در ذهنش باقی است و خلاصه تمام تصورات و تصدیقات سابقش کماکان باقی مانده است و اگر اینها جایگزین در ماده بود قهراً تغییر کرده بود.
و اما مثال عکسی که در آب جاری میافتد که در متن از طرف مادیین ذکر شده است پیداست که یک مثال شاعرانه است زیرا اینکه ما او را ثابت میبینیم تنها به جهت آن است که در خیال ما صورت ادراکی باقی دارد و اگر فرضاً حتی در خیال صورت ادراکی باقی نمیداشت ما هرگز او را باقی نمیپنداشتیم. خلاصه این اشکال آنکه از نظر ثبات ادراکات ذهنی که از مشخصات قوه حافظه است نمیتوان نظریه مادی بودن قوه حافظه را پذیرفت.
طرفداران مادی بودن حافظه مهمترین استدلالی که در زمینه مادی بودن حافظه کردهاند این است که ما عملًا میبینیم حافظه مربوط است به بعضی از قسمتهای مغز و هر چند برای بسیاری از اعمال روحی از قبیل حافظه و دقت هنوز محل معین و