امّا از قلّت قابليّت و عدم اعتماد بر غريزه خود آنها را وقعى ننهاده، به مقتضاى تأمّل در مؤدّاى «المرء بعيوب نفسه بصير» توسن طبيعت را در ميدان اشتهار رخصت جولان نمى‌داد، لكن به جهت آنكه دغدغه خاطر قرار نمى‌گرفت و تقلّب باطن تسكين نمى‌پذيرفت، با خود گفت كه: اولى آنكه من بعد آنچه از سوانح وقت باشد از سواد به بياض آورده به نظر كيميا اثر استاد الحكماء كه حلّال هر مشكل و فارق حق و باطل و ترياق سمّ جهل قاتل است، معروض دارد، تا اگر آن خردها را بر محكّ اعتبار كامل عيار نمايند به سكه قبول رسانند و در بازار صيرفيان معنى رايج گردانند، و الّا جمله را در خلاص بگذارند و حق صرف را از عرضه تعرّض باطل خلاص سازند، و على كلا التقديرين بإحدى الدّولتين فايز گردد.

و بناء عليه چون در اين وقت بعضى از اعزّه كاشان را كه به قدر بازگشتى در مباحثات علمى به اين كمترين مى‌بوده، مشكلى چند روى داده، به جهت استفسار آنها از روى حسن ظنّ كه به اين فقير داشت كتابتى بدين صوب ارسال داشته، التماس كشف آن عويصات نموده، داعى نيز ملتمس مشار إليه را كلمه‌اى چند كه حاضر وقت بود در دفع و رفع آنها ثبت نمود. به خاطر فاتر رسيد كه آن را پايه سرير افادت مسير مرسول داشته به نظر مبارك رساند.

استدعا آن كه بى‌ادبى و گستاخى را به ذيل عفو و اغماض مستور دارند. چه همّت بر تربيت جانب مخلصان نيازمند و اصلاح حال دردمندان مستمند گماشتن، بى‌شايبه، مناسب شمايل قدسيّه آن ذات عاليشان و ملايم بزرگى ايشان خواهد بود، بزرگان خورده بر خردان نگيرند.

چون اميد دولت دستبوس در خاطر مركوز است، اكتفا به فرستادن همين نمود. إن شاء اللّه العظيم كه باقى به مشافهه معروض گردد، و سلام على من يعتكف ببابكم و يقتدى بجنابكم، أوّلا و آخرا و ظاهرا و باطنا.

نقل از عكس شماره ٦٣٩٢، از روى فيلم شماره ٣٢٤٠، از مجموعه شماره ٢٨٥٢ كتابخانه موزه بريتانيا، صص ٩٢- ٩٩، موجود در كتابخانه مركزى دانشگاه تهران.