منتهى مى‌گردد به بعدى كه اجزاء ابعاد مادّيّه وضعيّه است و بالاى آن بعدى است كه محتاج به مادّه و قوّه انفعال نيست، به جهت غلبه احكام فعليّه و صوريّه بر آن. و به شكلى از اشكال وضعيّه متشكّل نيست و قابل اشاره حسّيّه نيست، بلكه اشاره خياليّه را قبول مى‌كند.

و بعد از آن گفته است كه شايد كه مراد به «سدرة المنتهى» در لسان شريعت آخر ابعاد وضعيّه باشد، و مراد به «عرش» كه محلّ استواى رحمت الهيّه است آن چيز باشد كه محيط است بر جميع متماديات حسّيه به احاطه غير وضعيّه، و آن صاحب دو جهت و واسطه ميان دو عالم باشد كه از يك جانب كه جهت اعلا است به قبول صور از عالم حق منفعل گردد و به جهت ديگر كه جهت اسفل است متّصل باشد به صور جسميّه و نوعيّه و ابعاد مادّيّه، چنانكه خيال در ما چنين است، زيرا كه آن جوهرى است مقدارى و صاحب قسمت امتدادى كه منفعل مى‌گردد از عقل به صور مثاليّه فائضه از عقل بر او و متّصل است به بدن و مقدار مادّى آن به جهت ضعيفى وجودى است كه در ابتدا براى آن حاصل است، و چون كامل گرديد از بدن منفصل مى‌گردد، امّا نه مانند انفصال جسمى از جسم ديگر، بلكه مانند انفصال كاتب از كتابت يا قائل از قول. و موضع تحقيق اين مطلب حين خوض در اين مباحث معاد است. [١]

[١] - صدر الدين شيرازى، الاسفار، ج ٤، صص ٥٧- ٥٨.