و مذهب حق در نزد مشّائين آن است كه كلّ صور و قوى مستفاد از مبادى عاليه است كه تغيّر را در احوال ايشان راهى نيست. و هر گاه استعداد واقع گردد البته افاضه صور از آن مبادى بر آن خواهد شد. و حصول استعداد همان حصول مزاج است» [١]، الى آخر ما قال في ذلك الفصل.

نقل كلام‌

صاحب تاريخ الحكماء، از حكماى بابل كه قائل به ادوار و اكوارند و بيشتر بيانات ايشان در حكميّات به رمز است، حكايتى نقل نموده است كه ذكر آن مناسب اين مقام است، اگر چه خالى از برهان و به افسانه اشبه است، امّا شنيدنى است. و مى‌گويد كه:

مقدار يك دور در نزد ايشان چهل و نه هزار سال است، و در هر هفت هزار سال از آن دور كوكبى از كواكب سبعه سيّاره مدبّر است، و در هزار سال اوّل از اين هفت هزار سال همان كوكب كه به او تعلّق دارد بدون مشاركت كوكبى ديگر مدبر است، و در هر هزار سالى از شش هزار سال باقى به مشاركت يكى از كواكب سياره مدبر است.

و در اوّل دور زحل برد و يبس بر طبيعت عالم مستولى مى‌گردد، و به جهت شدّت برد و جمودت چيزى از حيوانات و نباتات باقى نمى‌مانند، و برف بسيار مى‌شود و سنگها متفتّت گرديده ريگ مى‌شوند، و در زمين شكافها [٣٣٥] بهم مى‌رسد، و در صد سال آخرين اين هزار سال ريگها در شكافهايى كه در زمين واقع شده است داخل مى‌شوند، و جميع زمين هموار و سطح واحد مى‌گردند. پس ابرهاى بسيار متراكمه متكاثفه مرتفع مى‌گردد، و سردى هوا آنها را متبلّد و منجمد مى‌گرداند، بعد از آنكه بر تمام دور زمين احاطه نموده‌اند، و ضوء شمس و كواكب از بالا آن ابرها را گرم مى‌سازد، و چون آنها به تحليل مى‌روند امطار و سيول عظيمه دائمه با شدّت سردى واقع مى‌شود.

و چون آن هزار سال كه اختصاص به زحل بتنهايى دارد به آخر رسيد، و الف ثانى كه تدبير در آن براى زحل به مشاركت مشترى است داخل شد، باران ساكن مى‌گردد، و در اين‌

[١] - ابن سينا، الشفاء، الطبيعيات، المعادن و الآثار العلوية، ص ٧٨.