غذا در جسم مغتذي به جاى آنچه به تحليل رفته است نيست، و همچنين معنى نمو ازدياد مقدار جسم به مداخله اجسام خارجه در آن نيست، بلكه مجاورت اجسام رطبه كه مناسب جسم حيوانى و نباتى است آن را مهيّا مى‌گرداند كه از قوّه نفسانيّه بر آن فايض گردد چيزى كه مقدار شخصى آن را باقى دارد يا آن را كامل گرداند به قدر حاجت در هر وقتى. پس حركت كميّه حاصله براى اجسام نباتيّه عبارت است از توارد مقادير بر وجه اتّصال و استمرار از قوّه فاعله بر مادّه قابله. و اگر تغذّى به مداخله جسم غريب باشد براى مغتذى، جسم واحد شخصى باقى نخواهد بود. و همچنين در نمو اگر به زيادتى ورود بدل از ما يتحلّل بوده باشد بايد كه موضوع حركت در نمو شى‌ء واحد شخصى نبوده باشد. [١]

فصل چهارم در تحقيق قوّه مولّده‌

شيخ در قانون مى‌گويد كه قوّه مولّده دو قوّه است: يكى آن است كه فضله هضم رابع را منى مى‌گرداند، [٣٥٨] خواه عملش در تمام اعضا باشد، چنانكه بقراط و تابعانش گفته‌اند، و خواه در انثيين، چنانكه ارسطو گفته است. و ديگر آن است كه هر جزو از منى را در رحم مهيّاى عضو مخصوص مى‌گرداند.

امّا بنا بر قولى كه منى متخالف الأمزجه و متشابه الامتزاج است، چنانكه مذهب بقراط است، تمزيجات مخصوص به هر عضوى را تميز مى‌دهد و هر يك را مخصوص به عضوى خاص مى‌گرداند.

و امّا بنا بر قولى كه هم در امزجه و هم در امتزاج متشابه باشد، چنانكه رأى ارسطو است، هر جزوى را مستعدّ عضوى مى‌گرداند به واسطه اختلاف اوضاع اجزا نسبت به رحم و غير آن از اسباب خفيّه. و اين قوّه را مغيّره مى‌نامند، چنانكه يكى از قواى ثلاث غاذيه نيز به مغيّره موسوم است. و به اعتبار ملاحظه در شخص واحد مغيّره در منى را مغيّره اولى مى‌گويند، و مغيّره در غاذيه را مغيّره ثانيه.

و بنا بر اين وحدت قوّه مولّده مانند وحدت قوّه غاذيه اعتبارى خواهد بود. اگر چه‌

[١] . صدر الدين شيرازى، الأسفار، ج ٨، ص ٨٨- ٩٠.