بدان كه مراد از آن مركّبات غير تامّ المزاجى است كه اكثر آن در ميان زمين و آسمان در هوا حادث مى‌گردد و آنها را آثار علويّه نيز مى‌گويند. و پيش از اين اشاره شد كه چون قواى فلكيّه، خصوصا شمس، در عناصر به اذن بارى تعالى، تأثير نمايد و به عناصر مخلوط گردد، از آن موجودات مختلفه حاصل مى‌شود، و اوّل آنها بخار و دخان است. و الحال مى‌گوييم كه چون قواى فلكى به واسطه اسخان تهييج حرارت نمايند از اجسام مائيّه بخار حادث مى‌گردد و از اجسام ارضيّه دخان. و مراد به بخار مركّبى است از هوا و ماء، و به دخان مركّبى است از نار و ارض. و به توسّط اين دو در هوا و در زمين ابر و باران و برف و تگرگ و ضباب و طلّ و صقيع و رعد و برق و صاعقه و رياح و قوس و قزح و هالات و شهاب و زلزله و انفجار عيون حادث مى‌گردد.

و اوّل و اسهل تركيبى كه از عناصر حاصل مى‌شود كائنات الجوّ است و براى آنها صورت نوعيّه كه حافظ آنها در زمان معتدّ به [٣١٦] باشد نيست. لهذا در اندك زمانى تركيبشان منحل گرديده، هر يك از عناصر آنها به مركز خود برمى‌گردد.

و تأمّل در نباء حمّام و عوارض آن نيكو معين است براى ادراك كائنات الجوّ و بسيارى از حوادث آنها، بلكه تدبّر در آنچه از ارض معده انسانى مرتفع مى‌گردد و به زمهرير دماغش مى‌رسد و از آنجا به ثقبهاى واقعه در وجه [انسان‌] نزول مى‌كند معينى بر آن است، مانند ساير امور أنفسيّه كه بر احكام آفاقيّه دلالت دارد. [١]

[١] . صدر الدين شيرازى، شرح الهداية الأثيرية، ص ١٦٨.