نيازك خيالاتى‌اند به الوان قوس قزح در كنار شمس حادث مى‌شوند بر استقامت. و سبب استقامتش آن است كه يا قطعه كوچكى است از دايره عظيمه كه مستقيم به نظر مى‌آيد، و يا اين است كه مقام ناظر و اوضاع سحاب به وضعى است كه منحدب را مستقيم مى‌بيند. و در اين وجه محلّ نظرى هست». [١]

تذييل‌

شيخ رئيس در ذيل مقاله بيان اسباب كائنات الجوّ فصلى آورده است، و در آن فصل ذكر حوادث كبار كه در اين عالم اتّفاق مى‌افتد نموده است. و از آن جمله گفته است كه: لفظ طوفان در نزد اهل لغت اسم غلبه هر يك از عناصر اربعه است بر تمام ربع معمور يا بر بعضى از آن، و در عرف مخصوص است به غلبه عنصر آب. و موجب وقوع طوفانات اجتماع كواكب است بر هيأتى از هيئات كه موجب غلبه يكى از عناصر بر معموره گردد، به شرط آنكه اسباب ارضيّه و استعدادات عنصريّه آن را معاونت نمايد.

و امّا طوفان آب گاهى به سبب انتقال بخار به صقعى دفعة واقع مى‌شود به جهت اسباب عظيمه ريحيّه كه موجب آن گردد يا اسبابى كه موجب شدّت مدّ شود، يا امطار متواليه دائمه را موجب گردد، يا آنكه استحاله مفرطه عنصر هوا را به عنصر آب اقتضا نمايد.

و امّا طوفان نار از اشتعالات رياح عاصفه حاصل مى‌گردد، يا به جهت غلبه كيفيّت ارضيّه بارده مجمده‌اى كه عناصر را مبدّل به ارض مى‌گرداند.

و امّا طوفان هوائيّه از حركات هوائيّه ريحيّه شديده‌اى است كه به حدّ افساد مى‌رسد.

و دليل بر وقوع طوفان آب اخبار متواتره است به وقوعش، و به حسب عقل دليلش آن است كه هر چه قابل زياده و نقصان است اگر چه در اكثر امر آن است كه در حدود وسط موجود مى‌باشد، [٣٣٣] امّا وجود طرفينش از حدّ امكان بيرون نرفته است. و چنانكه اتّفاق مى‌افتد كه در بعضى بقاع در سنين متواليه هيچ باران نبارد، و اين معنى در طرف نقصان واقع است، همچنين مى‌تواند شد كه به يك دفعه باران بسيار ببارد، و طبيعت هوا مستحيل به‌

[١] . ابن سينا، الشفاء، الطبيعيات، المعادن و الآثار العلوية، ص ٥٦.