باشد كه چون بر روى نيّر واقع مى‌گردد آن را نتواند پوشيد لا محاله نيّر آن را از نظر پنهان مى‌سازد، چنانكه پاره ابر رقيقى كه محاذى قمر مى‌شود ديده نمى‌شود و اگر ديده شود بسيار ضعيف مى‌نمايد و چون از آن مفارقت نموده أسخن و اظهر به نظر مى‌آيد و براى شمس نيز گاهى هاله بهم مى‌رسد، چنانكه حقير مكرّر آن را ديده است. امّا حدوثش از هاله قمر كمتر است به سبب آنكه شدّت اسخان شمس قوامى را كه براى حدوث هاله ضرور است زود به تحليل مى‌برد». [١] و شيخ در شفا گفته است كه: «من دو مرتبه در دور آفتاب دائره‌اى ديدم از دايره هاله قمر بزرگتر به الوان قوس قزح، و در يك مرتبه دايره تامّه بود و در مرتبه ديگر ناقصه».

و حقير نيز در دور شمس دو مرتبه يا سه مرتبه دايره‌اى به رنگ قوس قزح ديدم. امّا هيچ مرتبه دايره تامّه نبود و نوبتى ديگر دو دايره ناقصه در حول شمس به رنگ قوس قزح ديدم كه فاصله ميان آن دو دايره ده دوازده ذراع به نظر مى‌آيد و نوبتى در وقتى كه قمر قريب به افق غربى بود در شب دايره‌اى در طرف مشرق ديدم شبيه به قوس قزح. لكن لونش سفيد بود.

و ببايد دانست كه حدوث اين خيالات و امثال آنها در هر جا كه صاحب نورى با اجزاء رشّيّه موجود گردد ممكن است، چنانكه در حمّام مكرّر اتّفاق مى‌افتد كه در حول چراغ دائره‌اى به لون قوس قزح مشاهده مى‌گردد، بلكه گاهى با عدم وجود اجزاء رشّيّه در خارج به همان قدر كه در طبقات مقدّم بر جليديّه در چشم رطوبتى موجود باشد شخص در حول چراغ و ماه و هر چه نورانى باشد دائره‌اى به لون قوس قزح مشاهده مى‌كند، و ديگران كه در همان مكان حاضرند آن را نمى‌بينند. و حقير حال از دو سال متجاوز است كه به اين مرض گرفتار است.

و شيخ در شفا گفته است كه: «شمسيّات خيالاتى هستند مانند شموس كه در مراياى شديدة الاتّصال و الصّقاله [٣٣٢] حادث مى‌گردند در جنب شمس و شكل و لون شمس را حكايت مى‌كنند و ضوء شديد از آن قبول مى‌نمايند و اشراق آن را گاهى به غير مى‌رسانند. و

[١] - صدر الدين شيرازى، شرح الهداية الأثيرية، ص ١٧٣- ١٧٤.