زاويه آنها خالى است از چيزى كه مقاومت با مصادم تواند بود، به خلاف كرى كه جوانبش مساوى است و براى عروض آفت بعضى بر بعضى رجحان ندارد. و بر اين سبيل است دلالت قول حق عزّ و جلّ بر كرويّت آسمان در آنجا كه مى‌فرمايد: فَارْجِعِ الْبَصَرَ هَلْ تَرى‌ مِنْ فُطُورٍ (ملك، ٣).

و امّا بيان آنكه افضل اشكال اليق به جرم سماوى است آن است كه جسم سماوى أكمل اجسام است پس بايد كه مختصّ به اين شكل باشد كه أشرف اشكال است. [١]

فصل دوم در بيان آنكه فلك بسيط است‌

يعنى از اجسام مختلفة الطّبائع به حسب حقيقت مركّب نيست. به اين معنى كه براى بعضى از آن طبيعتى باشد [٢٣٩] و براى بعضى ديگر طبيعتى ديگر است.

و مراد به اين تفسير، بيان جواب از اعتراضى است كه در اين مقام ايراد شده است كه براى بعضى از اجزاء فلك صورت كوكبيّه است، و براى بعضى صورت تدويريّه، و براى بعضى صورت خارجيّه. و معلوم است كه اين صورت مخالف صورت فلك كلّى است.

و جوابش: آن است كه مركّب مقابل بسيطى كه در اين مقام مذكور است، آن است كه براى هر جزوى صورتى باشد كه همان صورت براى جزوى ديگر نباشد، مانند مركّبات عنصريّه. و در فلك به اين وضع نيست، بلكه صورت فلك كلّى به جميع اجزا حتّى كوكب و تدوير و خارج تعلّق دارد.

و برهان بر اين مطلب، بر طبق آنچه در كتب قوم مذكور است، اين است كه فلك قابل حركت مستقيمه نيست، و هر چه قابل حركت مستقيمه نيست بسيط است.

امّا بيان صغرى آنكه در صورت فرض حركت مستقيمه در فلك متوجّه به جهتى و تارك جهتى خواهد بود، و هر چه چنين باشد بايد كه جهات قبل از آن متحدّد باشد، و جهات به فلك متحدّد است، پس قابل حركت مستقيمه نيست.

و اعتراض بر اين بيان به آن است كه تحدّد جهات به جسم محدّد پيش از اجسام‌

[١] . صدر الدين شيرازى، شرح الهداية الأثيرية، صص ١١٤- ١٢٠، با تفاوت.