معتدلى نزول مى‌كند، و در آن وقت شمس در برج دلو است كه به صورت انسان است و عطارد در اوّل برج جدى و به نظر تسديس به مشترى ناظر است و طالع برج حوت است و قمر مقارن عطارد در دلو.

پس چون آن بخار مرتفع ابر شد و باران گرديد، بر زمين معتدلى كه تربتش پاكيزه و خالص و از جميع طعومى كه مخالف عذوبت است خالى باشد مى‌بارد. و آن زمينى است شديد البياض و متخلخل، و سيل موضعى از آن را گود مى‌سازد به مثابه بئر صغيرى كه عميق نباشد، و اين آب در آن چاه داخل مى‌شود و به تربت آن چاه مى‌آميزد و امتزاجى معتدل پيدا مى‌كند. پس به حرارت باطن زمين گرم مى‌شود گرم شدنى به اعتدال و از آن گرم شدن اجزاء لطيفه آن ميل به علو مى‌كند. و چون به اجزاء لطيفه بارده كه بر بالاى آن است مى‌رسد سرد و متكاثف شده برمى‌گردد.

و در اين صعود [٣٣٧] و نزول بسيارى از اجزاء مائيّه آن به تحليل مى‌رود و به سخونت و حركت بر لطافت آن مى‌افزايد تا آنكه در طول زمان روغنى مى‌شود رطب و سيّال. و چون شمس به برج جوزا رسيد و هوا و ظاهر زمين گرم شد آن روغن مى‌خشكد و به گرمى باطن و ظاهر زمين منعقد مى‌گردد.

و چون آن زمين متخلخل المسامّ است نسيم از آن مسامّ در اين روغن نفوذ مى‌كند و آن را منتفخ مى‌سازد انتفاخى اندك. و پيوسته حرارت ظاهر ارض زيادتى بهم مى‌رساند و هر روزه در آن روغن عمل مى‌كند تا آنكه اندكى منعقد و قوى و صلب مى‌گردد. پس در تصوير آن شروع مى‌شود به واسطه حر و بردى كه در آن رطوبت عمل مى‌كنند. يبس و نسيمى كه به او مى‌رسد از جهت مباشرت و مخالطت نمى‌رسد، بلكه از جهت حجاب لطيفى مى‌رسد.

و چون آن روغن به اين حد رسيد بارى تعالى در مبادى عقليّه صورت آن را مصوّر مى‌گرداند و آن روغن در آن چاه به همان هيأت صورت مى‌گيرد، و هر يك از كواكب تصوير جزئى از جسد آن را متولّى مى‌گردند و در او احداث چيزى مى‌كنند و متولّى نفس صورت انسانيّه عطارد است به مشاركت زحل و قمر.

و آن شخص انسانى در نزد كمال صورتش قاعد بر إليتين خود است، و ذقنش بر روى ركبتين گذاشته است، و ذراعها بر جسدش احاطه دارد، و ساقهايش به هم ضم شده است. و