شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٤٤٥ - ٦٦٠٧ فيا عجبا و مالى لا اعجب من خطأ هذه الامة
مراد اينست كه مردم در باب نهى از منكر يعنى از آنچه در شرع اقدس نهى از آن شده چهار فرقهاند.
فرقه اول- آنانند كه انكار ميكنند منكر را بدل و زبان و دست، يعنى بدل بد مىدانند آنرا، و بد ميشوند با كسى كه مرتكب آن شود، و بزبان منع و زجر ميكنند او را، و اگر سود ندهد بدست زجر ميكنند او را بزدن، و بايد كه در هر يك از منع بزبان و دست اكتفا نمود به آن چه بس باشد در دفع و زجر آن و تعدى بزياده از آن نبايد كرد چنانكه در كتب فقهيه تفصيل داده شده، و اگر كتك سود ندهد در جواز تجاوز از آن بجرح و قتل ميانه علما خلاف است و اين كتاب جاى تحقيق آن نيست، و اين گروه كامل گردانيدهاند هر سه خصلت نيك را كه در نهى از منكر بايد.
فرقه دوم- آنانند كه بدل انكار ميكنند و بزبان نيز منع و نهى ميكنند و بالاتر از آن نمىروند و بدست كارى ندارند و ايشان دو خصلت نيك را فرا گرفتهاند و يكى را ضايع كردهاند.
فرقه سوم- آنانند كه همين بدل بد مىدانند آنرا و بزبان و دست كارى ندارند و ايشان ترك كردهاند دو خصلت شريفتر را از آن سه خصلت و دست زدهاند بيكى، زيرا كه ترك كردهاند انكار بزبان و دست هر دو را كه هر يك اشرف و افضل است هر گاه احتياج بآن باشد از انكار بدل كه دست زدهاند بآن، و «شريفتر بودن آنها» باعتبار اينست كه در آنها تعب و زحمتى باشد كه در اين نباشد پس اجر و ثواب آنها زياده باشد از اين.
فرقه چهارم- آنانند كه هيچ يك از آن سه خصلت را ندارند حتى اين كه بدل نيز بد نمىشوند با مرتكب منكر و چنين كسى مرده است در ميان زندگان و بهره از ديندارى كه زندگى حقيقى است در او نيست.
٦٦٠٧ فيا عجبا و مالى لا اعجب من خطأ هذه الامة[١]
على اختلاف
[١] - در نهج البلاغه:« من خطأ هذه الفرق».