شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٩٧ - ٥٤٣٢ رويدا يسفر الظلام كان قد وردت الاظعان يوشك من اسرع ان يلحق
امتى را بسبب اين يعنى أمتى را كه قادر بودند بر دفع آن ظالم، و نكردند، يا اين كه در ميان ايشان كسى بود كه قادر بود بر آن، و نكرد، پس بشآمت او غضب شود بر تمام آن أمت كه او در ميان ايشان باشد و هلاك گردند بسبب آن.
٥٤٣١ رسول الرجل ترجمان عقله، و كتابه ابلغ من نطقه.
فرستاده مرد ترجمان عقل اوست، و نوشته او بليغتر از سخن گفتن اوست.
«ترجمان» كسى را گويند كه كلام كسى را تفسير كند بزبان ديگر، و مراد اينست كه:
كسى را كه آدمى بجائى فرستد مانند ايلچيان و مانند ايشان بايد كه عاقل و دانا باشد، چه مردم استنباط عقل و دانش فرستنده او را از او ميكنند، و بر او قياس ميكنند.
و مراد باين كه «نوشته او بليغتر از سخن گفتن اوست» اينست كه: هر كسى در كتابت مطلبى را كه بنويسد تأمل و تفكر زيادتر ميكند از وقتى كه سخن گويد و بزبان تقرير آن مطلب كند پس كتابت و نوشته او بليغتر باشد از سخن گفتن او، پس از كتابت او نيز استنباط حال سخن گفتن او مىتوان كرد با حفظ نسبت مذكوره.
٥٤٣٢ رويدا يسفر[١] الظلام كان قد وردت الاظعان يوشك من اسرع ان يلحق.
درنگ كن درنگ گردنى روشن مىگردد تاريكى، گويا كه بتحقيق وارد شدهاند كوچ كردهها، نزديك است كسى كه شتاب كند اين كه لاحق شود. مراد اين است كه در دين و عقايد آن بايد درنگ كرد و شتاب نكرد تا اين كه تاريكى روشن شود و راه حق واضح كرد و با تاريكى و اشتباه حال براهى نبايد رفت كه مبادا راه باطلى باشد
[١] - شارح( ره) بر روى ياء« يسفر» فتحه و ضمه هر دو را گذاشته: و بر روى كلمه« معا» نوشته است تا اشاره شود باين كه هر دو وجه در قرائت آن درست است در اقرب الموارد گفته:« سفرت الريح الغيم عن وجه السماء( كضرب) سفرا كشطته» و نيز گفته:« أسفر الصبح أضاء و أشرق».