شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ١١٦ - ٥٥٠٠ زيادة الشر دناءة و مذلة
ابقى ذخرا و اجمل ذكرا.
زياد كن در كردن نيكوئى و بسيار كن از كردن احسان پس بدرستى كه آن باقىترست بحسب ذخيره، و زيباترست بحسب ذكر، يعنى آن ذخيرهايست باقىتر از هر ذخيره، و ذكر آن نزد خدا و خلق زيباتر از ذكر هر كار خيريست.
٥٤٩٩ زلة المتوقى اشد زلة، و علة اللوم اقبح علة.
لغزش متوقى سختتر لغزشيست، و رنج سرزنش زشتتر رنجيست. ظاهر اينست كه مراد به «متوقى» كسيست كه اظهار حفظ و نگاهدارى خود مىنمايد از گناهان و دعوى ورع و تقوى مىنمايد و ظاهرست كه گناهى كه از چنين كسى ظاهر شود سختتر لغزشيست، چه رسوائى و سرزنش زياد دارد، بخلاف كسى كه آن را بر خود نبسته كه چندان رسوائى و سرزنش ندارد و غرض از اين كه «رنج سرزنش زشتتر رنجيست» تحريص مردم است بر اين كه كارى نكنند كه سبب سرزنش شود كه هر كه را اندك غيرتى باشد هيچ دردى و رنجى بآن نرسد. و ممكن است كه: غرض اشاره نيز باشد بوجه سختتر بودن لغزش متوقى باين كه سبب سرزنش مىشود چنانكه مذكور شد و هيچ رنجى زشتتر از آن نباشد. و ممكن است كه مراد به «متوقى» كسى باشد كه مبالغه كند در حفظ و نگاهدارى خود، و مراد اين باشد كه: چنين كسى گاه هست كه لغزش ميكند سختترين لغزشى، و غرض اين باشد كه مبالغه زياد در آن خوب نيست بلكه بايد كه ميانهروى كرد در آن و توكل بر حفظ و حراست حق تعالى كرد. و ممكن است كه «لؤم» با همزه باشد بمعنى بخيلى يا ناكسى و دنائت نه بمعنى سرزنش كه ترجمه شد و ترجمه اين باشد كه: علت و مرض بخيلى و دنائت زشتترين علت و مرضى است و بنا بر اين كلامى است عليحده و مربوط بسابق نيست و الله تعالى يعلم.
٥٥٠٠ زيادة الشر دناءة و مذلة.
زيادتى بدى دنائت است و خوارى يعنى از پستى مرتبه ناشى شود و سبب خوارى گردد نزد خدا و خلق، يا اين كه سبب هر دو گردد.