شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٤٣٣ - ٦٥٩٢ فمن الايمان ما يكون ثابتا مستقرا فى القلوب،
نومه، و اظمأ الرجاء هواجر يومه.
پس بترسيد از خدا ترسيدن كسى كه بتعب انداخته ترس بدن او را، و بيدار كرده نماز شب خواب اندك او را، و تشنه گردانيده اميد ميانهاى روز او را. ظاهر اينست كه اين تتمه كلامى باشد مشتمل بر نعت حق تعالى يا مواعظ و نصايح[١] و مراد اينست كه: چون دانستيد آنچه را گفتم پس بترسيد از خدا مانند ترسيدن كسى كه بتعب انداخته ترس بدن او را، يعنى بسبب ترس از او بدن او در رنج و تعب طاعات و عبادات افتاده، و «بيدار كرده نماز شب» يعنى همين كه اندك خوابى كرد بيدار مىشود از براى نماز شب، و «تشنه گردانيده اميد» يعنى بسبب اميد تحصيل رضاى حق تعالى يا ثواب او روزه مىدارد و تشنگى ميانهاى روزها را كه وقت گرمى و تشنگى است بر خود مىگذارد، پس چون نماز شب يعنى قصد آن او را از خواب اندك بيدار كرده مجازا فرمودهاند كه «خواب اندك او را بيدار كرده» و همچنين چون اميد او را در ميانهاى روز تشنه كرده مجازا فرمودهاند كه «ميانهاى روز او را تشنه كرده» از قبيل مجاز عقلى كه آن نسبت چيزى است بغير آنچه نسبت بآن بايد داد باعتبار مناسبتى ميانه آنها چنانكه شايع است ميان عرب، مانند قول ايشان «صام نهاره» يعنى روزه گرفت روز او، و «قام ليله» يعنى برخاست شب او، و مراد اينست كه روزه گرفت در روز و برخاست در شب.
٦٥٩٢ فمن الايمان ما يكون ثابتا مستقرا فى القلوب،
و منه ما يكون
[١] - اين كلام نيز از فقرات خطبه شريفه غراء است و در آنجا چنين است:« فاتقوا الله عباد الله تقية ذى لب شغل التفكر قلبه، و انصب الخوف بدنه، و اسهر التهجد غرار نومه، و أظمأ الرجاء هواجر يومه»( طالب شرح آن رجوع كند بشرح نهج البلاغه ابن أبى الحديد، جلد دوم چاپ اول مصر، ص ٩٣).