شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٣١٣ - ٦١٨٥ على قدر النعماء يكون مضض البلاء
از معصيت شود، پس هر چند شرم كسى بيشتر باشد پرهيزگارى او بيشتر باشد.
٦١٨٢ على قدر الحرمان تكون الحرفة.
بر اندازه محرومى ميباشد حرفت، ممكن است كه مراد به «حرفت» در اينجا طعمه باشد و مراد اين باشد كه بقدر محرومى كسى از راهى حق تعالى او را طعمه دهد از راه ديگر و تلافى آن كند، و ممكن است كه حرفت بمعنى جزا باشد و معنى اين باشد كه: بقدر محرومى در دنيا ميباشد جزا در آخرت، و ممكن است كه مراد به «حرمان» محرومى مردم باشد از اين كس و به «حرفه»[١] بضم حاء محرومى اين كس باشد و تنگ شدن روزى بر او و بركت نداشتن كسب و سعى او.
٦١٨٣ على قدر العقل يكون الدين.
بر اندازه عقل ميباشد ديندارى.
٦١٨٤ على قدر الدين تكون قوة اليقين.
بر اندازه ديندارى ميباشد قوت يقين. پوشيده نيست كه قوت يقين سبب ديندارى مىشود و هر چند آن بيشتر باشد ديندارى بيشتر گردد، و بنا بر اين اگر چه هر يك را مىتوان گفت كه بقدر ديگريست اما چون قوت يقين سبب است و ديندارى مسبب، مناسبتر اينست كه گفته شود كه: بر اندازه قوت يقين است ديندارى و ممكن است كه مراد اين باشد كه: بر اندازه ديندارى بالخاصيه قوت يقين زياد مىشود و هر چند ديندارى كسى بيشتر باشد يقين او قوىتر گردد.
٦١٨٥ على قدر النعماء يكون مضض البلاء.
بر قدر نعمت ميباشد درد بلا، يعنى هر كه نعمت او بيشتر باشد بلاى او هم بيشتر باشد پس وجع و درد بلاى او بيشتر باشد، و اين يا باعتبار اقتضاى حكمت
[١] - شارح( ره) در حاشيه گفته:« و بنا بر دو احتمال اول( حرفت) بكسر حاء است، منه» و در غير نسخه اصل باضافه،« رحمه الله».