شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ١٤٨ - ٥٦٣٥ سلونى قبل ان تفقدونى فانى بطرق السماء اخبر منكم
آن و راضى و خشنود باشد ببهره خود در هر باب، يا راستى يقين بهمه عقايد دين، و مراد اين باشد كه هر چند يقين كسى بعقايد دين او قويتر باشد دين او كاملتر و تمامتر باشد. و «سختى تقوى» يعنى ترس از خدا و كمى رغبت يعنى خواهش و هوس، و «اجمال در طلب» يعنى اعتدال نمودن در آن و افراط نكردن.
٥٦٣٣ سنام الدين الصبر و اليقين و مجاهدة الهوى.
مرتبه بلند ديندارى صبرست و يقين و جهاد كردن با هوا و هوس. مراد به «يقين» اعتقاد جازم است يا اعتقاد جازمى كه از روى دليل و برهان باشد يعنى اعتقاداتى كه در دين بايد در آنها جازم باشد و شكى او را در آنها بهيچ وجه نباشد، يا اين كه زياده برين جزم به آنها از روى دليل و برهان باشد و بمجرد تقليد نباشد.
٥٦٣٤ ستة لا يمارون، الفقيه، و الرئيس، و الدنى، و البذى، و المرأة، و الصبى.
شش كساند كه جدال كرده نمىشوند، فقيه و رئيس و دنى و فحش گو و زن و كودك. مراد اينست كه با اين شش تا جدال و ستيزه نبايد كرد و مراد به «فقيه» عالم است يا عالم بأحكام شرع، و «وجه جدال نكردن با او» اينست كه جدال با او نمىشود مگر بمكابره و انكار حق. و «جدال نكردن با رئيس و مهتر» باعتبار اينست كه صرفه در آن نيست و او هر چه را گويد باعتبار رياست و مهترى كه دارد از پيش مىبرد، و «جدال نكردن با دنى، يعنى شخص پست مرتبه» باعتبار اينست كه رعايت كسى نكند و همين كه بيند كه مغلوب مىشود يا بى آن نيز هرزه و درشت گويد، و همچنين فحش گو و زن و كودك.
٥٦٣٥ سلونى قبل ان تفقدونى فانى بطرق السماء اخبر[١] منكم
[١] - اين روايت در ميان فريقين مسلم الصدور است، و در چند روايت بلفظ« أعلم» نيز بنظرم رسيده است.