شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٤٣٩ - ٦٦٠٠ فاتقوا الله عباد الله تقية من شغل بالفكر قلبه، و او جف الذكر بلسانه، و قدم الخوف لامانه
ميكند دلها را مساوره كردن زهرهاى كشنده. اين نيز تتمه كلامى بوده مشتمل بر مواعظ و نصايح و مراد اينست كه: بترسيد از نخوت و تكبر و آنرا رداى خود مكنيد يعنى جامه وقار خود مكنيد مانند ردا كه جامه وقارست زيرا كه آن بزرگترين دامهاى شكار شيطان است يعنى شيطان را دامهاست كه به آنها شكار مردم ميكند و هر كه را گرفتار آنها شد مطيع و فرمانبردار خود مىگرداند، و اين نخوت بزرگترين آنهاست و گرفتاران او بآن زياده از دامهاى ديگرست، و چنان دامى است كه بآن شكار ميكند دلها را و درمىآويزد به آنها از براى هلاك كردن آنها مانند در آويختن زهرهاى كشنده، و اين از قبيل تشبيه معقول است بمحسوس.
٦٦٠٠ فاتقوا الله عباد الله تقية[١] من شغل بالفكر قلبه، و او جف الذكر بلسانه، و قدم الخوف لامانه.
پس بترسيد از خدا اى بندگان خدا ترسيدن كسى كه مشغول سازد بفكر دل خود را، و تند حركت دهد ذكر زبان او را، و پيش فرستد ترس را از براى ايمنى خود. اين نيز تتمه كلامى است[٢] مشتمل بر نعت حق تعالى يا مواعظ و نصايح.
و «ترسيدن كسى كه مشغول سازد بفكر دل خود را» يعنى كمال ترس چه ظاهرست كه كسى كه همواره در فكر معارف إلهيه باشد و قدرت و عظمت و بزرگوارى حق تعالى بر او ظاهر شود كمال ترس از حق تعالى خواهد داشت. و «تند حركت دهد ذكر زبان او را» يعنى همواره بزبان ذكر خدا كند و زبان او تند باشد در آن و كندى نكند [و ممكن است[٣] كه ترجمه بجاى «تند حركت دهد ذكر زبان او را» اين باشد كه: «بكار برد ذكر زبان او را» يعنى مشغول سازد بخود.
[١] - كذا بخطه( ره) بضبط صريح مطابقا لطبعة هند( ص ٢٥٠، س ٤) و در چاپ صيدا( ص ١٦٦):« تقاة».
[٢] - از خطبه غراء است بتلخيص و تصرفى( ج ٢ چاپ اول شرح نهج البلاغه ابن أبى الحديد، ص ٩٢).
[٣] - اين عبارت يعنى از« ممكن است» تا« بعمل آورد آنرا بزبان خود» در نسخه اصل نيست و در ساير نسخ ذكر شده است.