شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٣٢٢ - ٦٢١٠ عند تصحيح الضمائر يبدو غل السرائر
نزد امتحان ظاهر مىشود عقلهاى مردان يعنى تا امتحان فكرها و تدبيرهاى مرد و سلوك او در كسب دنيا و آخرت نشود مرتبه عقل او ظاهر نگردد و اگر نه بسا باشد كه كسى باعتبار دولتى كه داشته باشد در كمال عقل نمايد و چون تجربه شود خلاف آن ظاهر گردد.
و در بعضى نسخهها بجاى «الخبره» بخاى نقطهدار مكسور و باى يك نقطه كه بمعنى امتحان است[١] چنانكه ترجمه شد «الحيره» است بحاى بىنقطه مفتوح و ياى دو نقطه زير بمعنى حيرانى، و بنا بر اين معنى اينست كه: نزد حيرانى ظاهر مىشود عقلهاى مردم يعنى هر گاه در حيرانيها تدبير و چاره كار كنند بآن مراتب عقلهاى ايشان ظاهر گردد و نسخه اول ظاهرترست.
٦٢٠٨ عند حضور الآجال تظهر خيبة الآمال.
نزد حاضر شدن أجلها ظاهر مىشود زيان و خسران اميدها، يا محرومى و نوميدى اميدها يعنى لغو بودن آنها و نرسيدن آنها بمطلبها.
٦٢٠٩ عند هجوم الآجال تفتضح الامانى و الآمال.
نزد ناگاه در آمدن أجلها رسوا مىشود آرزوها و اميدها، چه در آن وقت ظاهر مىشود كه ثمره نداشتهاند بغير از اين كه مانع مىشدند از سعى از براى آخرت كه بدترين زيانها و خسرانهاست.
٦٢١٠ عند تصحيح الضمائر يبدو غل السرائر.
نزد درست كردن ضميرها آشكار مىشود كينه درونها. «ضمير» بمعنى سر است و آنچه در خاطر باشد و مراد اينست كه نزد درست رسيدن بسرها و استكشاف مكنونات خاطرها ظاهر مىشود كينه درونها و اين كه كه كينه دارد و كه ندارد.
[١] - در منتهى الارب گفته:« خبره بالكسر آگاهى بچيزى و آزمايش» و نيز گفته.
« خبره خبرا بالضم و خبرة بالكسر آزمود وى را».