شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٥٣٤ - ٦٨٧٧ كل مسمى بالوحدة غير الله سبحانه قليل
٦٨٧٥ كل امرء لاق حمامه.
هر مردى ملاقات كننده است مرگ خود را.
٦٨٧٦ كل ممتنع صعب مناله و مرامه.
هرابا كننده دشوار است رسيدن بآن و طلب كردن آن، ظاهر اينست كه مراد اين باشد كه هر گاه كسى صنعتى و پيشه يا مطلبى ديگر پيش گيرد و ببيند كه آن ابا ميكند از او و اقبالى نمىكند بسوى او باين كه بقدرى كه ديگران از براى مثل آن كار سعى ميكنند بآن مىرسند او سعى كند و حاصل نشود از براى او پس رسيدن بآن ديگر صعب و دشوار است بهتر اينست كه دست از آن بردارد و كار ديگر پيش گيرد چه هر كس آسان كرده شده از براى آنچه خلق شده از براى آن، و اين است كه بسيار مىشود كه كسى در پيشه هر چند سعى ميكند چيزى نمىشود و بپيشه ديگر كه مىرود بآسانى ماهر مىشود در آن.
٦٨٧٧ كل مسمى بالوحدة غير الله سبحانه قليل.
هر ناميده شده بيكى بودن غير خداى سبحانه كم است مراد، اينست كه يكى حقيقى آنست كه اصلا در آن تركيبى نباشد نه از أجزاى خارجيه مثل تركيب خانه از در و ديوار كه هر يك ممتازند از يكديگر و محمول نمىشوند نه بر كل و نه بر يكديگر، و نه از اجزاء ذهنيه كه در خارج موجودند بيك وجود و ممتاز نيستند و در ذهن ممتاز شوند از يكديگر و هر يك محمول شوند بر يكديگر و بر كل نيز مثل تركيب انسان از حيوان و ناطق كه چنين نيست كه حيوان موجودى باشد جدا، و ناطق موجودى باشد جدا، بلكه در خارج هر دو موجودند بيك وجود و ممتاز نيستند از يكديگر و ذهن آنها را از يكديگر جدا ميكند و امتياز مىدهد و حكم ميكند بوجود هر يك در انسان، و حمل هر يك بر انسان و بر يكديگر چنانكه مىگويند: انسان