شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ١٦ - ٥١٣٠ دار عدوك و اخلص لودودك تحفظ الأخوة و تحرز المروءة
٥١٢٩ دار الناس تستمتع باخائهم، و القهم بالبشر تمت اضغانهم[١].
مدارا كن با ناس تا بهره يابى ببرادرى ايشان، و ملاقات كن با ايشان بشكفته روئى تا بميرد كينههاى ايشان. مراد اينست كه: هر گاه مدارا كنى با ايشان ايشان نيز برادرى و دوستى كنند با تو، و تو بهره يابى از آن، و هر گاه ملاقات كنى با ايشان بشكفته روئى كينههاى ايشان بميرد و فرو نشيند و در پى ايذا و آزار تو نباشند.
٥١٣٠ دار عدوك و اخلص[٢] لودودك تحفظ الأخوة و تحرز المروءة.
مدارا كن با دشمن خود، و خالص بگرد از براى دوست خود تا اين كه حفظ كنى برادرى را، و جمع كنى مروت را، يعنى اگر خالص گردى با دوست خود حفظ كنى شرايط برادرى را كه با او دارى، و جمع كنى مروت را يعنى مردى يا آدميت را و بنا بر اين اين هر دو اشاره بفايده خالص گرديدن با دوست است و فايده مدارا كردن با دشمن مذكور نشده باعتبار ظهور آن، چه ظاهرست كه آن باعث ايمنى از او مىشود، بلكه گاهى باعث زوال دشمنى و حصول دوستى مىگردد، و ممكن است كه «حفظ برادرى» فايده خالص گشتن باشد، و «جمع كردن مروت» فايده مدارا كردن، بر عكس ترتيب مذكور، و ممكن است كه هر يك فايده هر يك باشد و مراد به «حفظ برادرى نسبت بدشمن خود» حفظ برادرى باشد كه مؤمنان با هم دارند خواه دوست باشد و خواه دشمن، پس هر گاه كسى با مؤمن دشمن مدارا كند حفظ آن برادرى را از جانب
[١] - شارح( ره) در حاشيه گفته:« ممكن است كه« تمت» از باب افعال خوانده شود و( اضغانهم) مفعول آن باشد و ترجمه اين باشد كه: ملاقات كن با ايشان بشكفته روئى تا بميرانى كينههاى ايشان را» و قرينه سياق باعتبار« تستمتع» اين احتمال را تقويت بلكه تعيين ميكند.
[٢] - شارح( ره) در حاشيه گفته:« و ممكن است كه« أخلص» از باب افعال خوانده شود و بنا بر اين ترجمه اين است كه: خالص بگردان نفس خود را از براى دوست خود، و حاصل هر دو يكيست».