شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٩٠ - ٥٤٠٧ ردع النفس و جهادها عن اهويتها يرفع الدرجات و يضاعف الحسنات
جهل و نادانيست و از عالم معقول نيست كه آن صادر شود پس برگردانيد آنرا و مكنيد.
و ممكن است كه: مراد بر گردانيدن فعل ديگرى باشد كه از روى جهل و نادانى بكند و مراد اين باشد كه: تدارك و تلافى آنرا بعلم بكنيد باين كه در هر جا كه عفو بهتر باشد عفو كنيد و در هر جا كه تلافى بايد باندازه تلافى كنيد نه اين كه شما هم مثل او بمقتضاى جهل بخشم در آئيد و تلافى كنيد يا از حد بگذريد در آن.
٥٤٠٦ ردعن نفسك عند الشهوات، و اقمها على كتاب الله عند الشبهات.
برگردان از نفس خود نزد خواهشها و بر پاىدار نفس خود را بر كتاب خدا نزد شبههها، يعنى برگردان از نفس خود نزد خواهشهاى بد آنها را، يا عذاب و عقابى را كه بر آنها مترتب مىشود، باين كه بمقتضاى آن خواهشها عمل نكنى، و در حكمى كه شبهه باشد باعتبار تعارض ادله مختلفه «بر پاىدار نفس را بر كتاب خدا» يعنى ملاحظه كن هر طرف آن كه موافق كتاب خدا باشد عمل بآن كن و آن طرف ديگر را طرح كن، چنانكه در بعضى احاديث ديگر نيز وارد شده كه: هر گاه در مسئله دو حديث مختلف وارد شده باشد عمل كن بهر يك از آنها كه موافق كتاب خدا باشد و طرح كن آن ديگرى را.
٥٤٠٧ ردع النفس و جهادها عن اهويتها يرفع الدرجات و يضاعف الحسنات.
بر گردانيدن نفس و جهاد كردن با آن از خواهشهاى آن بلند ميكند مرتبهها را، و دو چندان مىگرداند حسنات را. ظاهر اينست كه «از خواهشهاى آن»[١] متعلق است به «برگردانيدن»[٢] يعنى بر گردانيدن نفس از خواهشهاى بد آن و جهاد كردن
[١] - يعنى جار و مجرور كه« عن أهويتها» باشد.
[٢] - يعنى كلمه« ردع»، پس تقدير چنين باشد« ردع النفس عن أهويتها».