شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٤٣٧ - ٦٥٩٨ فاتقوا الله تقية من أيقن فاحسن، و عبر فاعتبر، و حذر فازدجر، و بصر فاستبصر، و خاف العقاب، و عمل ليوم الحساب
تتمه كلامى است كه در آن مواعظ و نصايح بوده و چون واگذاشتن اسراف به ميانه روى و تنگ گيرى هر دو مىشود فرمودهاند كه: واگذار اسراف را در حالى كه ميانه روى كنى نه اين كه تنگگيرى كنى، چه آن نيز مذموم است، و باقى كلام ظاهرست و محتاج بشرح نيست.
٦٥٩٧ فافق ايها السامع من غفلتك، و اختصر من عجلتك، و اشدد ازرك، و خذ حذرك، و اذكر قبرك، فان عليه ممرك.
پس بهوش بيا اى شنونده از غفلت خود، و كم كن از شتاب خود، و قوى گردان پشت خود را، و فراگير حذر خود را، و ياد كن قبر خود را، پس بدرستى كه بر آنست گذر تو، اين نيز تتمه كلامى است كه در آن مواعظ و نصايح بوده، و مراد كم كردن شتاب در كارهاست و بىتفكر و تأمل كردن آنها، يا شتاب در مطالب دنيوى و سعى در آنها، و «قوى گردان پشت خود را» يعنى در كارها كه كنى باين كه بىتأمل و تفكر نكنى، يا در باب آخرت خود بكمال اطاعت و فرمانبردارى حق تعالى، و «فراگير حذر خود را» يعنى در هر كار كه كنى حذر كن از بدى عاقبت آن و انديشه كن از آن، يا حذر كن از بدى عاقبت خود و سعى كن از براى صلاح[١] آن.
٦٥٩٨ فاتقوا الله تقية[٢] من أيقن فاحسن، و عبر فاعتبر، و حذر فازدجر، و بصر فاستبصر، و خاف العقاب، و عمل ليوم الحساب.
پس بترسيد از خدا ترسيدن كسى كه يقين داشته باشد پس نيكوئى كرده باشد، و عبرت فرموده شده باشد پس عبرت گرفته باشد، و ترسانيده شده باشد پس باز ايستاده باشد، و بينا كرده باشد پس بينا شده باشد، و ترس داشته باشد از عقاب، و عمل كرده باشد از براى روز حساب.
[١] - كذا بخط شارح( ره) صريحا، و در غير نسخه شارح:« اصلاح».
[٢] - كذا بخطه( ره) صريحا موافق نسخه چاپ هند( ص ٢٥٨، س ١) و در چاپ صيدا( ص ١٦٥، س ٢٢):« تقاة».