شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٢٣٥ - ٥٩٣٥ ضلال العقد اشد ضلة، و ذلة الجهل اعظم ذلة
اين كه دلالت بر كمال دليرى و جرأت او ميكند و باعث خوف و ترس دشمن مىشود، و مؤيد اينست آنچه نقل كردهاند كه مردى از قبيله ازد شمشير خود را بمهلب ازدى كه از شجاعان عرب بود نمود و گفت: اى عم چگونه مىبينى اين شمشير را؟- او گفت كه: خوب شمشيرى بود اگر كوتاه نمىبود او، گفت كه بلند ميكنم آنرا اى عم بگام خود، مهلب گفت: اى پسر برادر من و الله كه رفتن بچين يا آذربايجان آسانترست ازين گام. و در اشعار عرب مدح شجاعان بوصل كردن شمشير بگام بسيار شده و در بعضى چنين مدح شده كه: «هر گاه شمشير كوتاه باشد وصل ميكند آن را بگام» و بعضى از علما گفتهاند كه: فايده آن اينست كه باين گام پيش گذاشتن ظاهر مىشود بر مردم قصد حمله او بر دشمن و اقدام بر آن، و ديگر از ترس خجالت و انفعال پشيمان نمىشود از آن و پس نمىرود، و ممكن است كه اين در كسى باشد كه پياده باشد چه ظاهر اينست كه او اگر پاى راست را گامى پيش گذارد و خم شود آسانتر باشد شمشير زدن و كاريگر[١] ترافتد از اين كه هر دو پا در جاى خود باشند و الله تعالى يعلم.
٥٩٣٤ ضادوا الشهوة مضادة الضد ضده، و حاربوها محاربة العدو العدو.
مخالفت كنيد خواهش را مخالفت كردن ضد با ضد، و جنگ كنيد با آن جنگ كردن دشمن با دشمن، ضد چيزى چيزيست كه با آن جمع نشود.
٥٩٣٥ ضلال العقد اشد ضلة، و ذلة الجهل اعظم ذلة.
گمراهى عقل سخت ترين گمراهيست و خوارى نادانى بزرگترين خوارئى است «بودن گمراهى عقل سختترين گمراهى» باعتبار اينست كه گمراهى با وجود عقل و خرد از تفريط و تقصير صاحب آن ناشى مىشود و در آن معذور نيست بخلاف
[١] - كذا باصافه باء، و مراد« كارگر» است يعنى بسيار كار كننده و كارگر شونده.