شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٤٨٧ - ٦٧٠٢ قد خرقت الشهوات عقله، و اماتت قلبه، و ولهت عليها نفسه
به «ناميدن آنها» اينست كه همه آنها بنام و نشان در لوح علم او ثبت است، و يا در ألواح كتاب قضا و قدر نوشته شده، و «دانسته است عملهاى شما را» بنا بر بعض احتمالات تأكيدست و بنا بر بعضى تأسيس چنانكه پوشيده نيست. و مراد به «أجلها» مدت زندگانى هر يك است يا وقت مرگ هر يك، و مراد به «نوشتن آنها» علم به آنها و تقدير آنهاست يا نوشتن آنها در لوحى.
٦٧٠١ قد خاضوا بحار الفتن، و اخذوا بالبدع دون السنن، و توغلوا الجهل، و اطرحوا العلم.
بتحقيق كه فرو رفتهاند درياهاى فتنهها را، و فرا گرفتهاند بدعتها را نه سنتها را، و پنهان شدهاند در جهل، و دور كردهاند علم را، مراد مذمت أكثر مردم زمان است كه چنين بودهاند و مراد به «بدعت» طريقه و حكميست كه نو پديد آمده باشد بر خلاف شرع أقدس مانند أكثر طريقهها و أحكام كه خلفاى جور قرار دادند و به «سنت» طريقه و حكمى كه در شرع اقدس مقرر شده باشد.
و فرموده است آن حضرت ٧ در باره كسى كه مذمت فرموده او را:
٦٧٠٢ قد خرقت الشهوات عقله، و اماتت قلبه، و ولهت[١] عليها نفسه.
[١] - شارح( ره) اين كلمه را بصيغه مجرد يعنى بدون تشديد لام ضبط كرده و« نفسه» را نيز مرفوع تا فاعل آن باشد و ترجمه آنرا نيز چنين كرده:« و شيفته شده بر آنها نفس او» در صورتى كه از سياق كلام بطور وضوح پيداست كه« ولهت» از باب تفعيل است و فاعل آن نيز ضميريست كه بشهوات بر مىگردد مانند فاعل« أماتت»، در أقرب الموارد گفته:« وله فلانا توليها اوقعه فى الوله» و اين قرائت با فقره آينده نيز مناسبترست زيرا كه در آن بدون شك« نفسه» منصوب است بنا بر آنكه مفعول به« عصى» باشد.