شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٦١٤ - ٧١٨٥ كن على حذر من الاحمق اذا صاحبته، و من الفاجر اذا عاشرته، و من الظالم اذا عاملته
و من الحليم ان احرجته[١].
باش از كريم بر حذر اگر خوار كنى او را، و از لئيم اگر گرامى داشته باشى او را، و از حليم اگر بتنگ آورده باشى او را.
مراد به «كريم» شخص گرامى بلند مرتبه است، و به «لئيم» مقابل آن يعنى دنى پست مرتبه، و مراد اينست كه اگر كريمى را خوار كرده باشى بر حذر باش از او، زيرا كه كريمان تاب تحمل خوارى ندارند و كم است كه بقدر مقدور انتقام از آن نكشند، و اگر لئيمى را اكرام كرده باشى بر حذر باش از او، زيرا كه كم است كه لئيمان بجزاى نيكى بدى نكنند، و اگر حليمى را يعنى بردبارى را بتنگ آورده باشى بر حذر باش از او، زيرا كه حليم بقدر مقدور حلم و بردبارى ميكند اما وقتى كه بتنگ آمد خشم بر او غلبه ميكند و بد از جا بر مىآيد و تلافى ميكند چنانكه مشهورست كه نعوذ بالله من غضب الحليم پناه مىبريم بخدا از خشم حليم.
٧١٨٥ كن على حذر من الاحمق اذا صاحبته، و من الفاجر اذا عاشرته، و من الظالم اذا عاملته.
باش بر حذر از أحمق هر گاه مصاحبت كنى با او، و از فاسق هر گاه معاشرت كنى با او، و از ستمكار هر گاه معامله كنى با او.
«بر حذر بودن از احمق» باعتبار اينست كه مكرر مذكور شد كه او بسيارست كه از راه دوستى بصاحب خود كارى ميكند كه ضرر و زيان باو رساند، و «از فاسق» باعتبار اينست كه معاشرت و آميزش با او غالب اينست كه باعث سرايت حال او در اين كس مىشود و گاه هست كه عذابى كه بر او نازل شود عام مىشود و شامل مصاحبان و همنشينان او نيز مىگردد چنانكه مكرر مذكور شد، و «از ستمكار هر گاه
[١] - در أقرب الموارد گفته:« أحرج فلانا صيره الى حرج و هو المضيق، و ألجأه الى مضيق».